تاملی تاریخی-انتقادی در قاعده «کل مجرد نوعه منحصر فی فرده»

قاعده «کل مجرد عن الماده نوعه منحصر فی فرده» از قواعد مشهور فلسفه اسلامی است به گونه ای که ادعا می شود که هر سه مکتب فلسفی جهان اسلام بر آن اتفاق نظر دارند. طبق این قاعده، از آنجا که تکثر افراد یک نوع به عوارض مفارق است و این عوارض تنها در جایی که ماده باشد عارض می شوند نتیجه می گیریم هر مجردی، تنها فرد نوع خودش است. این در حالی است که دقت و تحقیق در این مسئله نشان می دهد که نه تنها در کلام شیخ اشراق تصریح به این قاعده دیده نمی شود بلکه برعکس در کلام او نشانه هایی خلاف آن نیز دیده می شود. همچنین آنچه در اثبات این قاعده نیز گفته شده قابل خدشه است زیرا ممیز و مشخص منحصر در ماده که قابل است و عوارض آن نیست و ممکن است از ناحیه فاعل است نیز باشد. از آنجا که تشخص به وجود است و یکی از عوامل تشخص، فاعل است و به اذعان فیلسوفان تعداد مجردات بسیار زیاد است و به تبع آن ها، جهات صدور نیز بسیار زیاد خواهد بود تکثر افرادی آن ها از این طریق می تواند حاصل شده باشد.

کلیدواژه ها:

مجرد ، تکثر فردی ، ماده ، عرض مفارق ، فاعل وجود