نسخه شناسی دیوان نعمت خان عالی شیرازی: تحلیل و تطبیق متنی ده نسخه خطی از کتابخانه های ایران، هند، پاکستان، تاجیکستان و انگلستان

میرزا نعمت خان عالی شیرازی از شاعران و نویسندگان برجسته سبک هندی در دوره گورکانیان، در نیمه دوم قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم هجری قمری است. با وجود جایگاه ادبی او، نبود نسخه ای منقح و مصحح از دیوانش موجب ناشناخته ماندن آثار او در مطالعات معاصر شده است. این مقاله با هدف نسخه شناسی دیوان، به معرفی و تحلیل ده نسخه خطی باقی مانده از اشعار او پرداخته است. این نسخه ها که در کتابخانه هایی در هند، ایران، انگلستان، تاجیکستان و پاکستان نگهداری می شوند، شامل قالب های متنوعی از جمله غزلیات، قصاید، رباعیات، هجویات و لطائف، ماده تاریخ ها، لغز و معما هستند. در این پژوهش، بررسی نسخه ها از حیث ویژگی های فیزیکی، تاریخ کتابت، میزان جامعیت، خوانایی، صحت نگارشی و نسبت ها و مقایسات میان نسخه ای انجام شده است. نتایج نشان می دهد نسخه محفوظ در کتابخانه خدابخش پتنا که در سال ۱۱۱۰ه.ق. و در زمان حیات شاعر کتابت شده، به دلیل برخورداری از جامعیت، صحت نگارش، رسم الخط مناسب، آغاز و انجام کامل و داشتن کاتب مشخص، معتبرترین نسخه موجود به شمارمی رود. با این حال، برخی خوانش های دقیق تر و کامل تر در سایر نسخه ها نیز دیده می شود که در ارزش گذاری و تحلیل نهایی نسخ موثر است. این پژوهش با روشن کردن وضعیت موجود نسخ، گامی در جهت بازیابی، معرفی و زمینه پژوهش های بعدی در حوزه متون مهجور شعر فارسی فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

نسخه شناسی ، دیوان نعمتخان عالی ، نسخه های خطی ، مقایسه نسخه ها ، تصحیح متون ، سبک هندی