بررسی ویژگی های زبانی نسخه تحفه الاعاظم علم آرا

تحفه الاعاظم علم آرا که در دوره دوم سلطنت ناصرالدین شاه، حماسه ای تاریخی- شیعی است که شاعری با تخلص «عاصی» آن را سروده و در رجب ۱۲۸۲ فرزند وی با تخلص «قاصر» آن را کتابت نموده است و در کتابخانه آستان قدس رضوی (شهر مشهد) با شماره بازیابی نسخه ۱۲۴۳۶ نگهداری می شود. در این نسخه ویژگی های مهمی از نظر زبان و رسم الخط وجود دارد که در این مقاله به شیوه توصیفی- تحلیلی، بررسی و معرفی خواهد شد. مهمترین ویژگی های زبانی متن عبارتند از: بسامد بالای واژه های مهجور عربی ؛ کاربرد واژه های گویشی منطقه قاینات (زهان)، ضبط تلفظ های گویشی واژه های معیار، کاربرد «از» به نشانه کسره اضافه، کاربرد «چه» در معانی مختلف «چون»، ضبط گونه گفتاری کلمات معیار، ضبط واو معدوله با تحول xwā > xu (خوا> خو) و xwā > xā (خوا> خا)، کاربرد شناسه جمع سوم شخص بدون «-د»، ضبط «و» عطف یا ربط به چهار صورت متفاوت: ۱. با نویسه «و»؛ ۲. با نویسه «و»؛ ۳. بدون نویسه؛ ۴. با (ضمه) بالای حرف آخر کلمه. مهمترین ویژگی های نسخه شناسی متن عبارت است از: پیوسته نویسی اجزاء زبانی (رای مثال «ای» ندا، «آن» وابسته پیشین، پیشوند فعلی «می» و همکرد فعل مرکب) و جدانویسی «به» در جایگاه پیشوند فعلی، جانشین شدن کسره به جای «ی» نکره، جانشین شدن «ی» به جای کسره اضافه، جانشینی ضمه به جای کسره اضافه. نتایج حاصل نشان میدهد شاعر که فردی تحصیل کرده و آشنا به زبان عربی بوده، این حماسه را تحت تاثیر گویش و زبان مادری خویش به نگارش درآورده است.

کلیدواژه ها:

تحفه الاعاظم علم آرا ، گویش قهستان ، گویش قاین ، حماسه تاریخی ، عاصی