بررسی و تحلیل کتابچه های سیاقی، مطالعه موردی: (کتابچه جمع و خرج ولایت استرآباد و گرگان ۱۳۱۳ق)

استرآباد و گرگان به دلیل خاستگاه ایل قاجار، همواره در دوره قاجاریه از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بود و انتظار می رفت قاجار ها توجه ویژه ای به اوضاع اقتصادی و عمران و آبادی آن داشته باشند؛ اما بررسی و تجزیه و تحلیل کتابچه های جمع و خرج چنین مطلبی را تایید نمی کند. این پژوهش به استنساخ و بازخوانی دستورالعمل کتابچه جمع و خرج استرآباد و گرگان و نیز بررسی آماری آن پرداخته تا علاوه بر بررسی تحولات ناحیه استرآباد و گرگان در زمان وجیه الله میرزا حاکم این ولایت، گوشه ای از تاریخ اقتصادی قاجاریه را نیز تبیین نماید. روش پژوهش در این مقاله به صورت توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و کتابخانه ای است. نتیجه این پژوهش نشان می دهد که در دوره قاجاریه مالیات هایی که از ایالات و ولایات و از جمله استرآباد و گرگان گرفته می شد، اکثر آن برای هزینه های دیوانی، قشون، مواجب بگیران و شاهزادگان ها صرف می گردید و هزینه بسیار ناچیزی خرج آن ولایت می شد. همین رویه سبب می شد تا علاوه بر آن که اقتصاد محلی رشدی نداشته باشد؛ بلکه باعث می گردید تا از این مالیات اندکی به خزانه مرکزی برسد.نتیجه این پژوهش نشان می دهد که در دوره قاجاریه مالیات هایی که از ایالات و ولایات و از جمله استرآباد و گرگان گرفته می شد، اکثر آن برای هزینه های دیوانی، قشون، مواجب بگیران و شاهزادگان ها صرف می گردید و هزینه بسیار ناچیزی خرج آن ولایت می شد. همین رویه سبب می شد تا علاوه بر آن که اقتصاد محلی رشدی نداشته باشد؛ بلکه باعث می گردید تا از این مالیات اندکی به خزانه مرکزی برسد.

کلیدواژه ها:

ایران ، قاجار ، اسناد مالی ، استرآباد و گرگان ، کتابچه جمع و خرج