تحلیل گفتمان پائولو کوئیلو در «سلحشور نور»، واگرایی و همگرایی آن با مثنوی مولوی

توفیق آثار پائولو کوئیلو در دهه های اخیر باعث شده است که از نظرگاه های مختلف روایت شناسی، عرفانی، مضمون سیر و سلوک و معنویت گرایی بررسی و تحلیل شوند. به دلیل شباهت ظاهری و مضامین مطرح شده در آثار وی با آثار عرفانی فارسی، به ویژه اندیشه های مولانا جلال الدین بلخی و حافظ، یکی از نکات درخور توجه فرضیه اقتباس اوست. در پژوهش حاضر به شیوه کیفی و با تحلیل محتوای گفتمان محور و باتوجه به بافت موقعیت شکل گیری آثار، الگوهای معناسازی در دو سنت عرفانی را بررسی کرده است؛ بنابراین، ابتدا در بافتار متن، وجوه مشترک رمان سلحشور نور که چکیده و نمایه تمامیت اندیشه های وی است، با کلان آثار عرفانی فارسی، به ویژه مولوی و حافظ، بررسی شده، در ادامه به تفاوت رویکرد کوئیلو با آثار عرفانی فارسی پرداخته شده است. گرچه رمان سلحشور نور در ظاهر وجوه مشترکی با آثار عرفانی فارسی دارد (مانند مفهوم سفر روحانی و جستجوی حقیقت) که موجب اقبال به این اثر شده است؛ اما غایت نهایی آن نه تقرب الهی، بلکه دستیابی به موفقیت مادی و خودشکوفایی فردی است که کاملا با غایت سلوک عرفانی فارسی که رسیدن به قرب الهی است، متفاوت است. این تفاوت بنیادین، ریشه در مبانی معرفت شناختی غرب مدرن دارد که عرفان را در خدمت اهداف اومانیستی قرار می دهد.

کلیدواژه ها:

پائولو کوئیلو ، رمان سلحشور نور ، عرفان فارسی ، سلوک معنوی نوظهور ، عرفان های کاذب