واگرایی دنیا از آخرت و ممانعت از فروکاست هم گرایی آنها در مثنوی مولوی

هدف پژوهش حاضر، تحلیل واگرایی(Divergence) دنیا و آخرت و بررسی ممانعت از فروکاست هم گرایی(Convergence) این دو مفهوم در مثنوی مولوی است. این پژوهش ازلحاظ نوع بنیادی و به لحاظ هدف کاربردی است و با روش تحلیل مضمون صورت گرفته است. داده های تحقیق پس از نمونه گیری هدفمند، در سه مرحله کدگذاری و تحلیل شده، سپس شبکه مضامین استخراج گردیده است. مثنوی مولوی جامعه تحقیق و سایر منابع همسو با هدف منابع تکمیلی اند. حاصل تحقیق در پنج کلان مقوله «ماهیت دنیا»، «ماهیت ارزشی دنیا»، «ماهیت ضدارزشی دنیا» و «واگرایی دنیا از آخرت و هم گرایی با آن» دسته بندی شده است. شبکه مضامین چگونگی نگرش مولانا به دنیا و جلوه های آن در مقابل مفهوم آخرت روشن می سازد. یافته ها نشان می دهد که مولانا، ضمن ارج نهادن به دنیا به عنوان راهی برای رسیدن به کمال و عالم قدس، بر ضرورت تمایز بین این دو ساحت تاکیددارد و از فروکاستن ارزش های اخروی به امور دنیوی و واگرایی این دو ساحت پرهیزمی دهد. این پژوهش با بررسی ابیات مثنوی، نشان می دهد که چگونه خردورزی، مدارا، دوری از تعصب و تقلید کورکورانه، به عنوان نمودهای دنیوی، در تعامل با معنویت و ارزش های اخروی قرار می گیرند، اما هرگز نباید جایگزین آن ها شوند. به این ترتیب، مولانا با ارائه تفسیری دوسویه از دنیا و آخرت، خوانندگان را به تعادل و تفکر در معنای زندگی دعوت می کند و روشن می سازد که رویکرد منفی به دنیا موجب واگرایی دنیا از آخرت و رویکرد رتبه ای به دنیا مانع فروکاست هم گرایی دنیا با آخرت می گردد.

کلیدواژه ها:

مثنوی مولوی ، دنیا ، آخرت ، واگرایی دنیا از آخرت ، هم گرایی دنیا با آخرت