مطالعه تطبیقی مفهوم «هدایت» در قرآن و عرفان اسلامی با نظریه های هدایت معنوی در دیگر ادیان

هدایت، به عنوان یکی از مفاهیم اساسی در متون دینی و عرفانی، نقشی کلیدی در توضیح مسیر تکامل معنوی انسان دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسی تطبیقی و تحلیلی مفهوم هدایت در قرآن کریم، عرفان اسلامی و دیگر ادیان است. این تحقیق می کوشد تا شباهت ها و تفاوت های موجود در این مفاهیم را روشن کرده و به تحلیل ارتباط هدایت با کمال معنوی انسان در سنت های دینی مختلف بپردازد. در قرآن کریم، هدایت به دو بخش تکوینی و تشریعی تقسیم شده و به عنوان راهی برای رسیدن به کمال الهی معرفی می شود. در عرفان اسلامی، هدایت به عنوان مفهومی سلوکی و شهودی مطرح است که از طریق جذبه الهی، معرفت و سیر و سلوک عرفانی به تحقق می پیوندد. در دیگر ادیان، این مفهوم به اصولی چون فیض الهی در مسیحیت، شریعت در یهودیت و رهایی از چرخه بازپیدایی در آیین های شرقی پیوند خورده است. این پژوهش با رویکردی تطبیقی و تحلیلی، به بررسی اشتراکات و تفاوت های هدایت در قرآن، عرفان اسلامی و سایر ادیان پرداخته و نشان می دهد که در تمامی مکاتب دینی، هدایت نوعی ارتباط با حقیقت متعالی است؛ اما ابزارها، شرایط و مراحل آن در هر سنت دینی متفاوت است. نتایج تحقیق نشان می دهند که قرآن کریم علاوه بر تاکید بر هدایت تشریعی و اختیار انسان در پذیرش هدایت، به جنبه ای شهودی و درونی نیز اشاره دارد که با آموزه های عرفانی هم راستا است. علاوه بر این، هدایت در عرفان اسلامی به عنوان تجربه ای شخصی و شهودی مطرح است که در آن سالک با عبور از مقامات مختلف، به حقیقت الهی دست می یابد. در مقایسه با سایر ادیان، هدایت در اسلام به عنوان یک رابطه دوسویه میان خداوند و انسان تعریف می شود که از طریق وحی، عقل و سلوک عرفانی به تحقق می رسد.

کلیدواژه ها:

هدایت ، قرآن کریم ، عرفان اسلامی ، فیض الهی ، تطبیق ادیان