رویکردی سیاسی اجتماعی به تحولات تاریخی اندیشه دینی یهود تا پیش از هولوکاست

مطابق روایت کتاب مقدس عبری، رابطه ویژه خدا با بنی اسرائیل نخست از مجرای وعده های او به حضرت ابراهیم آغاز شد و یهودیان امروز خود را وامدار و ادامه دهنده همان تجربه می دانند؛ این وام داری و ادامه دهندگی البته به معنای ثبات و تحول ناپذیری نیست. پژوهش پیش رو نشان می دهد چگونه اندیشه های دینی یهود در گذر زمان و در پاسخ به تحولات آفاقی (سیاسی، اجتماعی، اقتصادی) و انفسی (روان شناختی، فلسفی) دچار تحولات بعضا بنیادینی شده است. این مقاله در پی ارائه گزارشی جامع از تمام جزئیات این سیر تاریخی هزاران ساله نیست؛ مقصود اصلی، بررسی نقاط عطف این تاریخ از منظری سیاسی اجتماعی است تا نشان دهد تعالیم دینی چگونه از توانایی ذاتی برای تطبیق با شرایط هر دوره برخوردارند. به بیان دیگر، یهودیان در طول تاریخ کوشیده اند میان اندیشه های دینی خود و مقتضیات زمانه پیوندی برقرار سازند و در پرتوی شرایط نوظهور به بازخوانی آموزه های دینی خود بپردازند. نویسندگان کوشیده اند با اتخاذ رویکردی سیاسی اجتماعی مقدمه ای تحلیلی بر خطوط اصلی این تحولات تا پیش از واقعه هولوکاست بنویسند. در این راستا و برای ارائه تصویری انضمامی از این تطبیق پذیری، به واکاوی تحولات پنج آموزه بنیادین اندیشه یهود یعنی حضور یا غیبت خدا، تئودیسه های سنتی، مفهوم عهد الاهی، معنا و مقصود تاریخ، و راهکارهای حفظ ایمان در بستر همین دگرگونی های تاریخی می پردازیم.

کلیدواژه ها:

کتاب مقدس ، عهد ، خدا ، شر ، تاریخ