تحلیل تطبیقی کارآمدی دادگاه های صلح با نهادهای شبه قضایی در نظام حقوقی ایران

با تصویب و اجرای قانون جدید شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، نهاد «دادگاه صلح» به عنوان یک نوآوری در نظام قضایی ایران، با هدف کاهش ورودی پرونده ها به دادگاه های عمومی و تسریع در فرایند دادرسی ایجاد شده است. این پژوهش با هدف مقایسه کارآمدی دادگاه های صلح با نهادهای شبه قضایی (مانند داوری و میانجی گری) صورت گرفته است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی با رویکرد اسنادی است. یافته های تحقیق نشان می دهد که اگرچه دادگاه صلح به دلیل برخورداری از «قدرت الزام آور» و «صلاحیت ذاتی قاضی» در صدور حکم قطعی، از منظر ضمانت اجرا نسبت به نهادهای شبه قضایی برتری دارد، اما در زمینه «تراضی محوری» و «کاهش هزینه های دادرسی»، نهادهای داوری و میانجی گری همچنان منعطف تر عمل می کنند. نتایج تحلیل بیانگر آن است که دادگاه صلح می تواند به عنوان یک واسطه میان تشریفات سخت گیرانه دادرسی مدنی و آزادی مطلق داوری عمل کند، مشروط بر آنکه رویکرد “صلح گرایانه” در آن بر رویکرد “حکم محورانه” غلبه یابد. این پژوهش پیشنهاد می کند که برای افزایش کارآمدی، تعامل ساختارمند میان دادگاه صلح و نهادهای میانجی گری (ارجاع اجباری پیش از صدور حکم) تقویت شود تا ضمن حفظ اقتدار قضایی، مزایای ADR (حل وفصل جایگزین اختلافات) نیز محقق گردد.

کلیدواژه ها:

دادگاه صلح ، شبه قضایی ، داوری ، میانجی گری ، کارآمدی ، نظام قضایی ایران.