واکاوی ابعاد برنامه درسی پنهان و کارکردهای آن در تکوین شخصیت دانش آموزان: فراتر از پارادایم های آموزشی رسمی

برنامه درسی رسمی به عنوان چارچوب مکتوب و مصوب آموزشی، تنها بخشی از تجربه زیسته دانش آموزان در مدرسه است. پژوهش حاضر با هدف بررسی ابعاد، مولفه ها و پیامدهای «برنامه درسی پنهان» (Hidden Curriculum) و نقش تعیین کننده آن در شخصیت سازی دانش آموزان تدوین شده است. در حالی که برنامه درسی رسمی بر دانش صریح و مهارت های شناختی متمرکز است، برنامه درسی پنهان از طریق تعاملات اجتماعی، ساختارهای قدرت در کلاس، مدیریت کلاس و فرهنگ سازمانی مدرسه، ارزش ها، هنجارها و ویژگی های شخصیتی دانش آموزان را شکل می دهد. این مطالعه با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و مرور نظام مند متون کلاسیک و معاصر حوزه برنامه ریزی درسی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که برنامه درسی پنهان تاثیری عمیق تر و پایدارتر از آموزش های رسمی در فرآیند اجتماعی شدن، شکل گیری هویت اخلاقی، و نگرش دانش آموزان نسبت به اقتدار و نظم دارد. نتایج حاکی از آن است که ناهماهنگی میان برنامه درسی رسمی (تئوری) و پنهان (عمل)، منجر به ایجاد «شخصیت دوگانه» و گسست در یادگیری اخلاقی می شود. در نهایت، پیشنهاد می شود معلمان و سیاست گذاران با آگاهی بخشی نسبت به مولفه های غیررسمی، از این ظرفیت برای همسوسازی ارزش های تربیتی با اهداف کلان آموزشی بهره برداری کنند.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی پنهان ، شخصیت سازی ، جامعه پذیری ، آموزش ارزش ها ، تعامل معلم-شاگرد