نقش سواد دیجیتال و آموزش های کارآفرینانه در ارتقای تاب آوری روان شناختی دانش آموزان در عصر تحول دیجیتال

عصر تحول دیجیتال نه تنها ساختارهای اقتصادی و آموزشی را دگرگون ساخته، بلکه بسترهای روانی اجتماعی زیست نسل جدید دگرگون کرده است. دانش آموزان در معرض جریان بی انتهای اطلاعات، فشار آکادمیک، انزوای شبکه ای و ناپایداری های هویتی قرار دارند که تاب آوری روان شناختی شان را به آزمون جدی می اندازد. در این بستر، دو مولف در مطالعات اخیر کانون توجه شده اند: «سواد دیجیتال» به مثابه قابلیت فهم، ارزیابی و خلق مسئولانه ی محتوای دیجیتال، و «آموزش های کارآفرینانه» به مثابه پرورش عاملیت، ریسک پذیری حساب شده و حل مسئله در جهان واقعی. پرسش کانونی پژوهش حاضر این است که آیا این دو مولف می توانند مداخلات موثر بر ارتقای تاب آوری روان شناختی دانش آموزان در عصر دیجیتال باشند. چارچوب نظری مبتنی بر نظریه شناختی-اجتماعی بندورا (خودکارآمدی)، نظریه عاملیت پاول فرییره و رویکرد OECD به سواد دیجیتال استوار است. روش پژوهش ترکیبی (کمی و کیفی) و جامعه آماری شامل ۳۸۴ دانش آموز دوره دوم متوسطه در دو استان فارسی و بوشهر است. یافته ها نشان داد که سواد دیجیتال به طور مثبت و معنادار با تاب آوری روان شناختی همبستگی دارد (r=۰.۵۸) و آموزش های کارآفرینانه، به ویژه در قالب پروژه های مسئله محور، اثر میانجی و تقویت کننده این رابطه است. تحلیل رگرسیون چندمتغیره نشان داد که ترکیب «سواد دیجیتال بالا + آموزش کارآفرینانه فعال» بیشترین واریانس تاب آوری (۲۱٪) را تبیین می کند و اثر آنها بر نوجوانان در معرض آسیب پذیری دیجیتال به مراتب برجسته تر است. در بخش کیفی نیز مقوله هایی چون «عاملیت دیجیتال», «امنت روانی در فضای آنلاین» و «معنای کار گروهی» استخراج شد. این پژوهش با پذیرفته فرضیه اصلی، در پایان پیشنهادهای سیاستی و تربیتی (طراحی curricula میان رشته های، تربیت معلم، توانمندسازی خانوادها) ارائه می کند. واژگان کلیدی: سواد دیجیتال، تاب آوری روان شناختی، آموزش کارآفرینانه، عاملیت دیجیتال، تحول دیجیتال، سلامت روان نوجوانان.

کلیدواژه ها:

سواد دیجیتال ، تاب آوری روان شناختی ، آموزش کارآفرینانه ، عاملیت دیجیتال ، سلامت روان نوجوانان ، تحول دیجیتال