بازاندیشی شکست سیاست گذاری در فرارسی فناورانه ایران: چارچوبی برای طراحی و اجرای سیاست صنعتی اثربخش

فرارسی فناورانه یکی از مسیرهای مهم توسعه صنعتی در کشورهای متاخر است که از طریق آن بنگاه ها، صنایع و اقتصادهای عقب تر از مرز فناوری می کوشند شکاف فناورانه خود را با کشورهای پیشرو کاهش دهند و در مواردی از مسیرهای متعارف توسعه عبور کرده و به موقعیت های پیشرو دست یابند. بااین حال، تجربه کشورها نشان می دهد فرارسی فرایندی خطی و خودکار نیست و تحقق آن به شکل گیری مجموعه ای هماهنگ از قابلیت های فناورانه، نهادها، سیاست های صنعتی و نوآوری، تقاضای موثر، شبکه های دانشی و ظرفیت اجرایی دولت وابسته است. یکی از موانع مهم در این مسیر، شکست سیاست گذاری است. پژوهش حاضر با رویکرد مفهومی–اسنادی و با بازخوانی ادبیات فرارسی فناورانه، سیاست صنعتی و شکست های سیاستی، به بازاندیشی مفهوم شکست سیاست گذاری در فرارسی فناورانه ایران می پردازد. نتایج تحلیل نشان می دهد چهار مولفه «ضعف در تدوین قوانین و سیاست های مناسب»، «فقدان یا ضعف ضمانت اجرایی سیاست ها»، «نامساعد بودن شرایط کلان اقتصادی» و «ضعف در تدوین، روزآمدسازی و ابلاغ اساسنامه ها و بخش نامه ها» همچنان از مهم ترین جلوه های شکست سیاست گذاری محسوب می شوند. بااین حال، ادبیات جدید نشان می دهد این مولفه ها باید در بستری وسیع تر شامل ظرفیت دولت، هماهنگی نهادی، انسجام آمیزه سیاستی، یادگیری سیاستی و تناسب میان اهداف و ابزارها تحلیل شوند. بر این اساس، مقاله پیشنهاد می کند سیاست فرارسی فناورانه در ایران از رویکرد حمایت پراکنده و عمدتا عرضه محور به سوی سیاست صنعتی انتخابی، زمان مند، مشروط به عملکرد، هماهنگ با سیاست های تقاضا و برخوردار از سازوکار ارزیابی و یادگیری مستمر حرکت کند.

کلیدواژه ها:

فرارسی فناورانه ، سیاست صنعتی ، شکست سیاست گذاری ، شکست های فرارسی ، توسعه