مبانی نظری انتخاب منطقی در پیشگیری وضعی: تحلیل انتقادی با تکیه بر منابع داخلی

نظریه انتخاب منطقی، به عنوان شالوده نظری پیشگیری وضعی از جرم، بر این پیش فرض استوار است که بزهکار انسانی عاقل است که پیش از ارتکاب جرم، سود و زیان عمل خود را محاسبه می کند. این دیدگاه که در ایران عمدتا از مجرای متون ترجمه ای و گفتمان پلیسی-امنیتی رواج یافته، طی دو دهه اخیر به یکی از پارادایم های غالب در ادبیات پیشگیری از جرم تبدیل شده است. با این حال، واکاوی انتقادی مبانی انسان شناختی، جامعه شناختی و اخلاقی این نظریه در منابع داخلی، شکافی قابل توجه را نشان می دهد. مقاله حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی و انتقادی، به تبارشناسی ورود این نظریه به ایران، تحلیل بنیان های مفهومی آن در آثار موافقان و منتقدان داخلی، و ارزیابی نسبت آن با اقتضائات بومی سیاست جنایی می پردازد. یافته ها بیانگر آن است که بخش عمده ای از متون داخلی، نظریه انتخاب منطقی را به صورت تکنیک محور و بدون پیوست انتقادی بازتولید کرده اند. در مقابل، جرم شناسان منتقد ایرانی با تکیه بر رهیافت های ساختاری و انتقادی، مفروضات عقلانیت محض، نادیده انگاری فشارهای اجتماعی، و خطر گسترش دولت امنیتی را گوشزد کرده اند. مقاله نتیجه گیری می کند که کاربست این نظریه در سیاست جنایی ایران، نیازمند تعدیل جدی با مولفه های فرهنگی، اخلاقی و عدالت محور بومی است.

کلیدواژه ها:

انتخاب منطقی ، پیشگیری وضعی ، جرم شناسی انتقادی ، سیاست جنایی ایران ، منابع داخلی ، تحلیل انتقادی