عدالت ترمیمی در برابر عدالت کیفری: امکان سنجی نهادینه سازی میانجیگری کیفری در نظام قضایی ایران

عدالت ترمیمی به مثابه رویکردی نوین در پاسخ به جرم، بر ترمیم رابطه آسیب دیده میان بزه دیده، بزهکار و جامعه تاکید می ورزد و از این رهگذر با گفتمان غالب کیفر-محور در نظام های حقوقی سنتی تمایز بنیادینی دارد. در ایران، قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و قانون شوراهای حل اختلاف زمینه های اولیه ای برای میانجیگری کیفری فراهم آورده اند؛ با این حال، اجرای این مکانیزم ها با موانع ساختاری، فقهی و سازمانی متعددی مواجه است که تحقق کامل آن را با چالش روبه رو ساخته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، ضمن بررسی مبانی نظری عدالت ترمیمی و تجربه کشورهای پیشگام نظیر نیوزیلند، کانادا و آلمان، امکان سنجی نهادینه سازی میانجیگری کیفری را در بستر نظام قضایی، حقوقی و فرهنگی ایران مورد ارزیابی قرار می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که علی رغم وجود ظرفیت های بالقوه در فقه اسلامی و حقوق عرفی ایران—از جمله نهادهای دیه، عفو و مصالحه—فقدان اراده تقنینی منسجم، ضعف زیرساخت های آموزشی، و نبود نهاد تخصصی میانجیگری، مانع تحقق کامل این رویکرد در عرصه عملی می گردد. در پایان، پیشنهادهای سیاستی و تقنینی مشخصی برای رفع این خلاها ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

عدالت ترمیمی ، میانجیگری کیفری ، نظام قضایی ایران ، حقوق کیفری تطبیقی ، بزه دیده شناسی ، اصلاح قضایی ، حکمرانی کیفری