فقه سلامت روان در فضای مجازی: (مسئولیت فقهی پلتفرم های دیجیتال در قبال اختلالات اضطرابی و رفتارهای اعتیادی)

پیشرفت شتابان فناوری های دیجیتال و گسترش پلتفرم های فضای مجازی، در کنار تسهیل ارتباطات، چالش های نوپدیدی را در ساحت سلامت روان کاربران، به ویژه در بروز اختلالات اضطرابی و رفتارهای اعتیادگونه، ایجاد کرده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، به بررسی «مسئولیت فقهی پلتفرم های دیجیتال» در قبال آسیب های مذکور می پردازد. پرسش اصلی این است که با تکیه بر قواعد فقهی همچون «لاضرر»، «تسبیب» و «قاعده اتلاف»، تا چه میزان می توان بار مسئولیت حقوقی و اخلاقی این آسیب ها را بر دوش مالکان و توسعه دهندگان پلتفرم ها نهاد؟ یافته های تحقیق نشان می دهد که فضای مجازی تنها ابزار نیست، بلکه بستری است که با طراحی الگوریتم های اعتیادآور و ترغیب رفتارهای پرخطر، در زمره «تسبیب در ضرر» قرار می گیرد. این پژوهش با نقد رویکرد مسئولیت گریز شرکت های فناوری، استدلال می کند که طبق فقه معاملات و حقوق عمومی اسلام، پلتفرم ها در برابر صیانت از سلامت عمومی کاربران، «ضمان قهری» دارند. در نهایت، الگوی پیشنهادی، انتقال از رویکرد «بی طرفی فناورانه» به سمت «طراحی مسئولانه» با تاکید بر فقه زیست بوم دیجیتال است تا ضمن حفظ کارکرد پلتفرم ها، سلامت روان جامعه به عنوان حقی عمومی محافظت شود.