تعارض حقوق ورثه و حریم خصوصی متوفی در دسترسی به حساب های کاربری شبکه های اجتماعی

گسترش روزافزون شبکه های اجتماعی موجب شده بخش مهمی از هویت، روابط، خاطرات و حتی منافع مالی اشخاص در قالب «حساب های کاربری» شکل گیرد؛ پدیده ای که با فوت کاربر از میان نمی رود و این پرسش را پیش می کشد که آیا ورثه حق دسترسی به آن را دارند یا چنین دسترسی ای با حریم خصوصی متوفی و اشخاص ثالث در تعارض است. این تعارض، که در ادبیات حقوقی غربی با عنوان «حریم خصوصی پسامرگ» شناخته می شود، با این واقعیت پیچیده تر می گردد که حساب کاربری ترکیبی از سه لایه متفاوت است: خود حساب (رابطه قراردادی با پلتفرم)، محتوای آن (متن، تصویر، اثر فکری) و داده های شخصی و ارتباطی آن. در حقوق ایران، قواعد ارث در قانون مدنی ناظر بر اموال و حقوق مالی است، اما درباره سرنوشت این لایه های سه گانه حکم صریحی وجود ندارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای و مطالعه تطبیقی رویکردهای ایالات متحده (قانون متحدالشکل دسترسی امین به دارایی های دیجیتال)، اتحادیه اروپا (مقررات عمومی حمایت از داده) و آلمان (رای دیوان عالی فدرال در پرونده فیسبوک)، ماهیت حقوقی حساب کاربری و مبانی فقهی-حقوقی حمایت از حریم خصوصی متوفی در حقوق ایران را بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد دسترسی مطلق ورثه به حساب کاربری متوفی، به سان محرومیت کامل آنان، قابل دفاع نیست؛ راه حل متوازن، پذیرش دسترسی طبقه بندی شده و مرحله ای است: داده های مالی و اطلاعات ضروری برای اداره ترکه در اختیار ورثه قرار گیرد، اما پیام های خصوصی و محتوای شدیدا شخصی، جز با رضایت پیشینی متوفی (در قالب «وصیت دیجیتال» مبتنی بر قاعده فقهی تسلیط) یا ضرورت قضایی، غیرقابل دسترسی بماند.

کلیدواژه ها:

حریم خصوصی پسامرگ ، حقوق ورثه ، حساب کاربری ، ترکه دیجیتال ، شبکه های اجتماعی ، وصیت دیجیتال