بررسی فقهی و حقوقی استفاده از فناوری های واقعیت مجازی و هوش مصنوعی در بازپروری زندانیان و تبدیل مجازات

با گسترش فناوری های نوین نظیر واقعیت مجازی (VR) و هوش مصنوعی (AI)، رویکرد نظام های کیفری از «تلافی جویی» به سمت «اصلاح و بازپروری» تغییر یافته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع فقهی و حقوقی، امکان سنجی استفاده از این ابزارها را برای بازاجتماعی کردن زندانیان و جایگزینی مجازات های سنتی بررسی می کند. در فقه اسلامی، اصل «تعزیر» و اختیارات حاکم شرع برای تعیین تنبیهات بازدارنده، بستری منعطف برای بهره گیری از ابزارهای علمی فراهم می آورد. همچنین در حقوق کیفری، استفاده از واقعیت مجازی جهت شبیه سازی شرایط بحرانی برای کنترل خشم و همدلی، و هوش مصنوعی برای ارزیابی ریسک بازگشت به جرم، می تواند به عنوان «مجازات های جایگزین حبس» یا «اقدامات تامینی» تلقی شود. یافته ها نشان می دهد که اگرچه استفاده از این فناوری ها باید با رعایت اصل کرامت انسانی و حفظ حریم خصوصی همراه باشد، اما از منظر قاعده «عقل» و «مصلحت نظام»، به کارگیری آن ها در راستای کاهش نرخ تکرار جرم، سازگار با اهداف عالیه نظام کیفری اسلام است.