تحلیل تاثیر تجربه های مدرسه ای، احساس تعلق و هویت یادگیری بر ماندگاری و کیفیت حضور دانش آموزان

ماندگاری دانش آموزان در مدرسه و کیفیت حضور آنان را نمی توان صرفا با شاخص های اداری مانند ثبت نام، غیبت یا تداوم حضور فیزیکی توضیح داد؛ زیرا حضور پایدار در مدرسه زمانی به یادگیری معنادار منجر می شود که دانش آموز مدرسه را محیطی قابل اعتماد، رابطه ای و معنادار تجربه کند، در آن احساس تعلق داشته باشد و خود را به مثابه فردی توانمند و دارای هویت یادگیرنده بازشناسد. مقاله حاضر با هدف تحلیل تلفیقی این سه حوزه، یعنی تجربه های مدرسه ای، احساس تعلق و هویت یادگیری، و بررسی سازوکار اثرگذاری آنها بر ماندگاری و کیفیت حضور دانش آموزان تدوین شده است. استدلال اصلی مقاله آن است که این متغیرها در یک رابطه خطی ساده قرار ندارند، بلکه در قالب سامانه ای پویا و متقابل عمل می کنند. تجربه های آموزشی و اجتماعی روزمره، از کیفیت رابطه معلم و دانش آموز و همسالان گرفته تا فضای فیزیکی و روانی مدرسه، فرصت مشارکت، فناوری آموزشی، شیوه ارزیابی و ادراک عدالت، بر معنایی که دانش آموز از «بودن در مدرسه» می سازد اثر می گذارند. برآیند تکرارشونده این تجربه ها می تواند احساس تعلق را تقویت یا فرسوده سازد. تعلق نیز از طریق افزایش امنیت روانی، انگیزش، مشارکت و پذیرش ارزش های آموزشی، زمینه را برای حضور باکیفیت تر فراهم می کند. در سطح عمیق تر، تداوم این تجربه ها در شکل گیری هویت یادگیری موثر است؛ به این معنا که دانش آموز به تدریج درباره اینکه «من در یادگیری چه کسی هستم»، «آیا می توانم یادگیرنده موفقی باشم» و «یادگیری چه جایگاهی در زندگی من دارد» موضعی نسبتا پایدار پیدا می کند. مرور پژوهش های داخلی نشان می دهد که احساس تعلق با خودکارآمدی، پیشرفت تحصیلی، انگیزش و درگیری تحصیلی ارتباط دارد و تجربه های آموزشی نوآورانه، محیطی و ارتباطی نیز می توانند این سازه ها را تحت تاثیر قرار دهند. با این حال، بخش مهمی از ادبیات داخلی مقطعی و همبستگی است و میان «حضور فیزیکی» و «حضور مشارکت محور» تمایز روشنی برقرار نمی کند. در نتیجه، تبیین ماندگاری دانش آموز نیازمند گذار از نگاه فردمحور به رویکردی تعاملی است که در آن ویژگی های فرد، کیفیت تجربه مدرسه، تعلق و هویت یادگیری در سطح کلاس و مدرسه به طور همزمان دیده شوند. بر اساس این جمع بندی، ماندگاری پایدار بیش از آنکه محصول اجبار، کنترل یا صرفا جذاب سازی مقطعی مدرسه باشد، پیامد انباشته تجربه هایی است که به دانش آموز می فهمانند حضور او در مدرسه دیده می شود، عضویت او معنادار است و تلاش او می تواند به رشد واقعی منجر شود.