واکاوی تاثیر تحولات سیاسی بر ساختار قوه مجریه؛ تبیین نقش میانجی رفتار سازمانی و الگوهای حکمرانی در سازمان های دولتی

قوه مجریه به عنوان پویاترین رکن حاکمیت، همواره در خط مقدم تاثیرپذیری از تحولات سیاسی و اجتماعی قرار دارد. با توجه به پیچیدگی و پراکندگی نظریات در این حوزه، پژوهش حاضر با هدف تجمیع و تحلیل نظام مند ادبیات موجود پیرامون تاثیر تحولات سیاسی بر دگرگونی های ساختاری قوه مجریه، با تاکید بر نقش میانجی رفتار سازمانی و متغیرهای نوین محیطی، انجام شده است. این مطالعه از نوع مرور نظام مند (Systematic Review) است که با جستجو در پایگاه های داده معتبر داخلی (SID، Magiran) و بین المللی (Scopus، Google Scholar، ScienceDirect) در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۶ صورت گرفت. پس از غربالگری اولیه بر اساس معیارهای ورود و خروج، منابع کلیدی که مستقیما به دیالکتیک میان متغیرهای سیاسی، الگوهای رفتاری و ساختار اجرایی پرداخته بودند، مورد تحلیل محتوا قرار گرفتند. تحلیل یافته ها نشان داد که تحولات سیاسی از طریق پنج مجرای اصلی بر قوه مجریه اثر می گذارند: ۱. بازنگری در قوانین اساسی و اسناد بالادستی، ۲. تغییر در پارادایم های اقتصادی (از کشاورزی به صنعت و پساصنعت)، ۳. فشار نهادهای بین المللی و ضرورت های جهانی شدن، ۴. ظهور فناوری اطلاعات و دولت پلتفرمی و ۵. تغییر در الگوهای رفتار سازمانی و فرهنگ بوروکراتیک. نتایج پژوهش نشان داد که در دوران پسامدرن، ساختارهای سنتی و سلسله مراتبی (Hierarchical) جای خود را به ساختارهای شبکه ای (Network Governance) داده اند که در آن، کارآمدی ساختار بیش از آنکه تابع چارت های اداری باشد، متاثر از رفتار سازمانی نخبگان اجرایی و انعطاف پذیری کارگزاران است. در مورد ایران، یافته ها حاکی از آن است که تحولات سیاسی قبل و بعد از انقلاب، از یک الگوی نوسانی بین «تمرکزگرایی حداکثری» و «توزیع قدرت در بدنه اجرایی» پیروی کرده است؛ به گونه ای که تعارض میان تکنوکراسی و ایدئولوژی در لایه های رفتاری، مانع از شکل گیری یک ساختار منسجم و پایدار شده است. در نهایت، تحولات سیاسی موفق آن هایی ارزیابی شدند که توانسته اند با اصلاح رفتار سازمانی، منجر به کوچک سازی بدنه دولت و افزایش چابکی ساختاری در برابر بحران ها شوند.

کلیدواژه ها:

مرور نظام مند ، تحولات سیاسی ، ساختار قوه مجریه ، رفتار سازمانی ، حکمرانی پسامدرن ، ایران.