نقد و بررسی جایگاه انسان در مکتب فایده گرایی در پرتو حقوق بشر

اگر انسان به عددی در یک معادله تقلیل یابد، آیا هنوز می توان از حق سخن گفت؟ این پرسش، نقطه عزیمت پژوهش حاضر در مواجهه با تنش بنیادین میان فایده گرایی و نظام کرامت محور حقوق بشر است. در حالی که فایده گرایی با وعده بیشینه سازی رفاه جمعی، جهان اخلاق و سیاست را به قلمرو محاسبه و بهینه سازی فرومی کاهد، حقوق بشر بر مرزی اصرار می ورزد که از آن عبور نمی توان کرد: کرامت ذاتی انسان. تحلیل این پژوهش نشان می دهد که فایده گرایی، حتی در صورت بندی های متاخر و ترجیح محور، به گونه ای ساختاری انسان را به متغیری در تابع مطلوبیت تقلیل می دهد و بدین ترتیب، امکان موجه سازی نقض حقوق بنیادین را در شرایط خاص فراهم می سازد. در مقابل، منطق حقوق بشر با تثبیت حقوق غیرقابل تعلیق، انسان را از قلمرو موازنه های صرف پیامدی خارج می کند. نوآوری این تحقیق در ارائه الگویی تلفیقی و سلسله مراتبی است که به جای حذف یکی از دو رویکرد، نسبت آن ها را بازتعریف می کند: کرامت انسانی به مثابه قاعده ای قاطع و پیشینی، حدود مشروعیت را تعیین می کند و فایده گرایی در درون این حدود، به ابزار عقلانیت عملی برای انتخاب گزینه های کارآمد تبدیل می شود. بدین سان، جایگاه انسان نه در مقام واحد مطلوبیت، بلکه به عنوان منشا و معیار مشروعیت در حقوق بین الملل معاصر تثبیت می گردد.

کلیدواژه ها:

فایده گرایی ، کرامت انسانی ، حقوق بین الملل ، مطلوبیت ، حقوق بنیادین ، حقوق بشر.