تحلیل ظرفیت های حقوقی و فناورانه هوش مصنوعی در اجرای مجازات حبس

تحول دیجیتال در نظام های عدالت کیفری، به ویژه با ظهور فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی، زمینه بازاندیشی در سازوکارهای سنتی اجرای مجازات حبس را فراهم ساخته است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی–توصیفی و با بهره گیری از روش اسنادی و مطالعه تطبیقی، به بررسی ظرفیت های حقوقی و فناورانه هوش مصنوعی در نظام اجرای مجازات حبس با تاکید بر ساختار زندانبانی در ایران می پردازد. تمرکز اصلی پژوهش بر تحلیل تاثیر الگوریتم های هوشمند در اصلاح فرآیندهای قضایی، بهینه سازی مدیریت زندان ها، طبقه بندی ریسک زندانیان، پیش بینی رفتارهای پرخطر و طراحی برنامه های بازپرورانه هدفمند است. یافته ها نشان می دهد که کاربست سامانه های مبتنی بر داده کاوی و یادگیری ماشین می تواند موجب افزایش کارآمدی، انسجام تصمیم گیری، کاهش جمعیت کیفری و ارتقای سیاست های اصلاح و تربیت گردد. با این حال، بهره گیری از این فناوری در قلمرو اجرای مجازات، با چالش های بنیادینی در حوزه مشروعیت حقوقی، شفافیت الگوریتمی، مسئولیت پذیری نهادی، حمایت از داده های شخصی، تضمین دادرسی منصفانه و صیانت از کرامت انسانی مواجه است. از این رو، استقرار هوش مصنوعی در نظام اجرای حبس در ایران مستلزم تدوین چارچوب های تنظیم گرانه صریح، پیش بینی سازوکارهای نظارتی چندلایه و انطباق با اصول قانون اساسی، موازین حقوق بشری و ملاحظات فقهی است. در مجموع، هوش مصنوعی نه به مثابه جایگزین تصمیم گیر انسانی، بلکه به عنوان ابزار پشتیبان تصمیم، واجد ظرفیت تحول آفرین در سیاست جنایی تقنینی و اجرایی تلقی می شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، اجرای مجازات حبس ، سیاست جنایی ، مدیریت زندان ها ، شفافیت الگوریتمی ، دادرسی منصفانه ، تنظیم گری کیفری