تاثیر عرف دیجیتال در احراز فعل زیانبار در مسئولیت مدنی هوش مصنوعی (با ارائه مدل تحلیلی چهارمرحله ای)

تحولات سریع فناوری های دیجیتال و گسترش سامانه های هوش مصنوعی، ساختار سنتی مسئولیت مدنی را در مرحله احراز فعل زیان بار با چالش های جدی روبه رو کرده است. در چنین محیطی، مرز میان تصمیم انسانی و خروجی خودکار الگوریتمی مبهم می شود و معیارهای رایج برای تشخیص رفتار متعارف کارکرد پیشین خود را از دست می دهند. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و بهره گیری از روش تطبیقی، «عرف دیجیتال» را به مثابه سطحی جدید از داوری عرفی که بر الگوهای رفتاری کاربران، استانداردهای فنی و سازوکارهای پلتفرمی استوار است، تبیین می کند. نوآوری نظری نخست مقاله، مفهوم سازی و طبقه بندی شاخص های عرف دیجیتال در چهار بعد فنی، رفتاری مصرف کننده، پلتفرمی سازمانی و الگوریتمی است؛ طبقه بندی ای که امکان صورت بندی «الگوی عملکرد متعارف» سامانه های هوشمند را فراهم کرده و بر مبنای آن، رفتار متعارف در محیط دیجیتال قابل سنجش می شود. نوآوری نظری دوم، ارائه «مدل تحلیلی چهارمرحله ای» برای تلفیق مبانی عرفی با سازوکارهای مسئولیت مدنی است؛ مدلی که عرف دیجیتال را هم زمان به عنوان ابزار اثباتی، معیار نوعی برای سنجش تقصیر و ضابطه حدی برای تمایز خطر متعارف فناوری از فعل زیان بار قابل انتساب، وارد فرآیند دادرسی می سازد. یافته ها نشان می دهد اتکای منسجم به عرف دیجیتال، خلاهای اثباتی در نسبت دادن فعل الگوریتمی را کاهش داده، حدود تعدی و تفریط را روشن تر می کند و به همگرایی قضایی در مواجهه با زیان های فناورانه می انجامد. در بعد کاربردی و نوآوری عملی نیز، کاربست مدل در یک پرونده واقعی قضایی، ظرفیت عملی این چارچوب را در تحلیل دقیق تر مسئولیت مدنی ناشی از عملکرد سامانه های هوشمند نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

عرف دیجیتال ، فعل زیانبار ، مسئولیت مدنی ، هوش مصنوعی ، عدالت جبرانی