نقش هوش مصنوعی در کاهش و افزایش شکاف آموزشی

هوش مصنوعی به عنوان یکی از تحول آفرین ترین فناوری های معاصر، پتانسیل دگرگون سازی نظام های آموزشی را در سراسر جهان دارد. این مقاله به بررسی دوگانه نقش هوش مصنوعی در کاهش یا افزایش شکاف آموزشی می پردازد. از یک سو، سامانه های یادگیری تطبیقی، دستیاران هوشمند و معلمان مجازی وعده شخصی سازی آموزش و دسترسی گسترده تر به منابع باکیفیت را برای دانش آموزان محروم می دهند؛ از سوی دیگر، شکاف دیجیتال، سوگیری الگوریتمی، سلطه زبانی و فرهنگی و فقدان زیرساخت های مناسب می تواند نابرابری های موجود را عمیق تر کند. این مقاله با بررسی نظام مند ادبیات علمی، گزارش های نهادهای بین المللی و مطالعات موردی از کشورهای مختلف، به تحلیل شرایطی می پردازد که تحت آن هوش مصنوعی می تواند به کاهش یا افزایش شکاف آموزشی منجر شود. یافته های پژوهش نشان می دهد هوش مصنوعی به خودی خود نه برابرکننده است و نه نابرابرکننده؛ سرنوشت آن به طراحی عدالت محور، سیاست گذاری هدفمند، حکمرانی انسان محور و زمینه های نهادی بستگی دارد. مقاله با ارائه چارچوبی چهاربعدی برای طراحی عدالت محور هوش مصنوعی در آموزش به پایان می رسد.