از پاسخ درست تا استدلال ریاضی؛ راهکارهای پرورش تفکر و حل مسئله در کلاس ریاضی

آموزش ریاضی در بسیاری از کلاس های درس همچنان تحت تاثیر رویکردی قرار دارد که موفقیت دانش آموز را عمدتا با دستیابی به پاسخ درست و اجرای صحیح الگوریتم ها می سنجد؛ در حالی که یادگیری عمیق ریاضی مستلزم توانایی فهم مسئله، انتخاب راهبرد، استدلال، توضیح فرایند حل، بررسی اعتبار پاسخ و انتقال آموخته ها به موقعیت های جدید است. هدف مقاله حاضر، تبیین راهکارهای موثر برای گذار از «پاسخ محوری» به «استدلال محوری» در آموزش ریاضی و بررسی نقش مسئله های غیرروتین، گفت وگوی ریاضی، حل مسئله، مسئله سازی، بازنمایی های چندگانه و راهبردهای فراشناختی در پرورش تفکر ریاضی دانش آموزان است. پژوهش حاضر با رویکرد مروری تحلیلی انجام شده و برای تدوین چارچوب نظری و تحلیلی آن، پژوهش ها و گزارش های علمی معتبر در زمینه آموزش ریاضی، حل مسئله، استدلال ریاضی و انعطاف پذیری شناختی بررسی شده اند. یافته های حاصل از تحلیل ادبیات نشان می دهد که تاکید صرف بر پاسخ نهایی، فرصت اندکی برای آشکار شدن فرایندهای شناختی دانش آموز فراهم می کند؛ در مقابل، استفاده هدفمند از مسائل باز، درخواست توضیح و توجیه، مقایسه راهبردهای مختلف، تشویق به مسئله سازی و بازنگری در پاسخ می تواند ظرفیت استدلال و حل مسئله را تقویت کند. همچنین شواهد پژوهشی نشان می دهد مداخلات آموزشی هدفمند در حل مسائل ریاضی می توانند عملکرد حل مسئله را بهبود دهند. ازاین رو، تغییر نقش معلم از ارائه کننده روش به طراح موقعیت های فکری و هدایت کننده گفت وگوی ریاضی، یکی از الزامات مهم آموزش ریاضی در مدرسه است.