نقش فرهنگ مدرسه، احساس تعلق و تجربه روزمره دانش آموزان در شکل گیری نگرش مثبت به مدرسه

نگرش مثبت دانش آموزان به مدرسه حاصل یک ارزیابی منفرد از کیفیت تدریس یا میزان موفقیت تحصیلی نیست، بلکه برآیند تجربه ای چندلایه است که در آن فرهنگ حاکم بر مدرسه، کیفیت روابط انسانی، احساس تعلق، میزان مشارکت، ادراک عدالت و احترام، تجربه یادگیری و حتی رویدادهای روزمره کلاس و مدرسه با یکدیگر تعامل می کنند. مقاله حاضر با هدف تحلیل نقش فرهنگ مدرسه، احساس تعلق و تجربه روزمره دانش آموزان در شکل گیری نگرش مثبت به مدرسه، به ترکیب و تحلیل یافته های پژوهش های فارسی انجام شده در این حوزه پرداخته است. بررسی شواهد نشان می دهد که نگرش مثبت به مدرسه را نمی توان صرفا یک ویژگی فردی یا پیامد مستقیم موفقیت تحصیلی تلقی کرد؛ بلکه این نگرش در فرآیند تعامل مستمر دانش آموز با محیط اجتماعی، عاطفی، آموزشی و سازمانی مدرسه شکل می گیرد. فرهنگ مدرسه زمانی در ایجاد نگرش مثبت موثر است که در تجربه واقعی دانش آموز به حمایت، احترام، عدالت، مشارکت و امنیت روانی تبدیل شود. احساس تعلق نیز در این میان نقش پیونددهنده دارد و فاصله میان «آنچه مدرسه ارائه می کند» و «آنچه دانش آموز از مدرسه تجربه می کند» را کاهش می دهد. پژوهش های داخلی نشان داده اند که ارتباط با مدرسه، حمایت معلم، رعایت عدالت و احترام و مشارکت دانش آموزان با انگیزش پیشرفت و عملکرد تحصیلی ارتباط دارند و افزایش احساس تعلق با پیامدهایی مانند سرزندگی تحصیلی، مشارکت و بهزیستی همراه است. از سوی دیگر، شواهد مربوط به تجربه های آموزشی مانند کلاس معکوس و آموزش خودتعیین گری نشان می دهند که تغییر در کیفیت تجربه روزمره یادگیری می تواند احساس تعلق و مشارکت را بهبود دهد. تحلیل مجموع این یافته ها نشان می دهد که نگرش مثبت به مدرسه بیشتر از آنکه محصول برنامه های مقطعی باشد، نتیجه انباشت تجربه های روزمره ای است که به دانش آموز پیام می دهند مدرسه محیطی امن، عادلانه، معنادار و متعلق به اوست. بر این اساس، بهبود نگرش دانش آموزان مستلزم حرکت از رویکردهای شعاری و برنامه های منفرد به سوی اصلاح فرهنگ، روابط، فرصت های مشارکت و کیفیت تجربه زیسته در مدرسه است.