بررسی نقش سواد داده ای معلمان در تحلیل عملکرد دانش آموزان و تصمیم گیری های آموزشی کلاسی

تحولات نوین آموزشی و ورود فناوری های نوین سنجش به محیط های یادگیری، معلمان را با حجم فزاینده ای از داده های آموزشی، رفتاری و ارزشیابی روبرو ساخته است. توانایی بهره گیری هدفمند از این داده ها نیازمند مهارتی بنیادین تحت عنوان سواد داده ای است. هدف پژوهش حاضر، واکاوی جامع نقش سواد داده ای معلمان در تحلیل دقیق عملکرد دانش آموزان و اتخاذ تصمیم های آموزشی اثربخش در کلاس درس است. این پژوهش از منظر هدف، کاربردی و از حیث روش شناسی، توصیفی تحلیلی بر پایه سنت مرور نظام مند و تحلیل اسنادی شواهد نظری و تجربی حوزه علوم تربیتی و مدیریت آموزشی است. یافته های حاصل از تبیین و سنتز ادبیات پژوهشی نشان می دهد که سواد داده ای فراتر از سواد آماری یا تسلط بر مهارت های ابتدایی رایانه ای است؛ این سازه به منزله یک صلاحیت حرفه ای چندبعدی مشتمل بر مهارت شناسایی نیازهای اطلاعاتی، جمع آوری نظام مند داده های کمی و کیفی، تفسیر زمینه محور نتایج، تبدیل داده ها به بینش تربیتی و در نهایت کاربست عملیاتی آن ها در طراحی و بازنگری فرایند تدریس تعریف می شود. نتایج تحلیل نشان می دهد معلمان دارای سطوح بالاتر سواد داده ای، توانایی بیشتری در تشخیص الگوهای یادگیری، شناسایی زودهنگام بدفهمی های مفهومی، ارائه بازخوردهای توصیفی سازنده و شخصی سازی تجارب آموزشی متناسب با نیازهای انفرادی دانش آموزان دارند. همچنین داده ها به معلمان کمک می کند تا از قضاوت های شهودی، سوگیرانه و غیرقابل اتکا به سمت تصمیم گیری های شواهدبنیان حرکت کنند و استراتژی های مدیریت کلاس و شیوه های سنجش را بر اساس بازخورد بلادرنگ بهبود بخشند. با این حال، تحقق کامل این کارکردها با چالش های عمده ای همچون ضعف در آموزش های بدو و ضمن خدمت، کمبود ابزارهای تحلیلی در دسترس، بار کاری فزاینده معلمان و فقدان فرهنگ همیاری حرفه ای در مدارس مواجه است. در پایان، راهکارهایی عملیاتی شامل بازنگری در سرفصل های تربیت معلم، ایجاد اجتماعات یادگیری حرفه ای برای تفسیر اشتراکی داده ها و توسعه سامانه های هوشمند پشتیبان تصمیم گیری به متولیان آموزش و پرورش پیشنهاد شده است.