بررسی تاثیر فعالیت های خلاقانه، تجربه های متنوع و فرصت ابراز توانمندی بر رشد فردی دانش آموزان

رشد فردی دانش آموزان فرایندی چندبعدی است که نمی توان آن را صرفا با پیشرفت تحصیلی یا افزایش میزان یادگیری محتوای درسی توضیح داد. دانش آموز در جریان تعلیم و تربیت، علاوه بر کسب دانش، باید فرصت تجربه کردن، انتخاب کردن، خلق کردن، تعامل با دیگران، مواجهه با مسئله، شناخت توانایی های خود و دریافت بازخورد درباره عملکردش را به دست آورد. از این منظر، فعالیت های خلاقانه، تجربه های متنوع و فرصت ابراز توانمندی، سه مولفه مرتبط با یکدیگرند که می توانند محیط یادگیری را از فضای انتقال یک سویه اطلاعات به عرصه ای برای شکل گیری شایستگی های فردی و اجتماعی تبدیل کنند. مقاله حاضر با هدف تحلیل رابطه این سه مولفه با رشد فردی دانش آموزان، پژوهش های فارسی موجود را با رویکردی ترکیبی و انتقادی بررسی می کند. تحلیل مطالعات نشان می دهد فعالیت خلاقانه زمانی بیشترین اثر تربیتی را دارد که دانش آموز در فرایند آن صرفا مجری دستور معلم نباشد، بلکه در تعریف مسئله، انتخاب مسیر، تولید ایده، آزمون راه حل و ارزیابی نتیجه مشارکت کند. تجربه های متنوع نیز هنگامی به رشد منجر می شوند که از پراکندگی فعالیت ها فراتر رفته و به فرصت هایی برای مواجهه با موقعیت های واقعی، همکاری، حل مسئله، پرسشگری و بازاندیشی تبدیل شوند. در این میان، فرصت ابراز توانمندی حلقه واسطی میان تجربه و رشد است؛ زیرا دانش آموز زمانی می تواند قابلیت های خود را بشناسد که امکان عرضه آن ها در موقعیت واقعی و دریافت بازخورد معنادار را داشته باشد. شواهد پژوهشی همچنین نشان می دهد خودکارآمدی، انگیزش پیشرفت، خودپنداره، پرسشگری، خلاقیت، مهارت حل مسئله و رشد اجتماعی از مسیرهایی هستند که فعالیت های مشارکتی و خلاقانه می توانند از طریق آن ها بر رشد فردی اثر بگذارند. در مقابل، ارزشیابی مقایسه ای، تاکید افراطی بر پاسخ واحد، آموزش حافظه محور و محدودکردن فرصت انتخاب، ظرفیت این فعالیت ها را کاهش می دهد. برآیند تحلیل نشان می دهد رشد فردی دانش آموز نه محصول یک فعالیت منفرد، بلکه پیامد تعامل میان تجربه، اختیار، مشارکت، ابراز توانمندی، بازخورد و تامل است. بنابراین، مدرسه ای که در آن فعالیت های متنوع با فرصت واقعی برای انتخاب و خلق همراه شوند، می تواند زمینه مساعدتری برای شکل گیری دانش آموزانی خودباور، فعال، خلاق، مسئله حل کن و مسئول فراهم سازد.