تاثیر فعالیت های هنری، یادگیری تجربی و فرصت ابراز خلاقیت بر مشارکت و یادگیری دانش آموزان

یادگیری دانش آموزان زمانی از سطح دریافت منفعل اطلاعات فراتر می رود که آنان فرصت تجربه کردن، انتخاب کردن، تولیدکردن، تعامل کردن و بیان ایده های خود را در فرایند آموزش به دست آورند. در این میان، فعالیت های هنری، یادگیری تجربی و فراهم کردن فرصت برای ابراز خلاقیت، سه مولفه به هم پیوسته اند که می توانند ساختار مشارکت دانش آموزان و کیفیت یادگیری آنان را دگرگون کنند. مقاله حاضر با رویکرد مروری تحلیلی، پژوهش های فارسی و داخلی مرتبط با این سه مولفه را بررسی و تلاش می کند از طریق تلفیق یافته های مطالعات، سازوکارهای اثرگذاری آن ها بر مشارکت و یادگیری دانش آموزان را تبیین کند. تحلیل شواهد نشان می دهد که فعالیت هنری صرفا یک فعالیت جانبی یا تفریحی در برنامه مدرسه نیست، بلکه هنگامی که با انتخاب، تجربه مستقیم، حل مسئله، تولید اثر و گفت وگو همراه شود، می تواند زمینه ای برای فعال شدن فرایندهای شناختی، عاطفی و اجتماعی فراهم آورد. یادگیری تجربی نیز با انتقال نقطه ثقل آموزش از «ارائه محتوا» به «درگیرشدن با موقعیت یادگیری» امکان می دهد دانش آموز میان تجربه، مشاهده، تامل، مفهوم سازی و کاربرد ارتباط برقرار کند. از سوی دیگر، فرصت ابراز خلاقیت هنگامی بیشترین اثر را بر مشارکت دارد که محیط کلاس از پاسخ های قالبی فاصله بگیرد و دانش آموز بتواند ایده خود را بدون ترس از قضاوت فوری مطرح، اصلاح و بازسازی کند. با این حال، شواهد موجود نشان می دهند که اثر مثبت این رویکردها خودکار و مستقل از شرایط آموزشی نیست؛ کیفیت طراحی فعالیت، نقش معلم، نوع ارزشیابی، زمان اختصاص یافته، امکانات محیطی و میزان استقلال دانش آموز، متغیرهای تعیین کننده ای هستند. از منظر تحلیلی، فعالیت هنری زمانی به یادگیری منجر می شود که از سطح «محصول هنری» به «فرایند یادگیری» منتقل شود و یادگیری تجربی زمانی اثربخش است که تجربه با تامل و بازخورد همراه باشد. بنابراین، ترکیب سه مولفه مورد مطالعه را می توان نه به عنوان سه روش مجزا، بلکه به مثابه یک معماری آموزشی واحد در نظر گرفت که در آن مشارکت، واسطه مهم میان تجربه و یادگیری عمیق است. در چنین چارچوبی، مدرسه به محیطی تبدیل می شود که در آن دانش آموز نه تنها مصرف کننده دانش، بلکه تولیدکننده معنا و مشارکت کننده فعال در فرایند یادگیری است.