بررسی اهمیت گذار از آموزش حافظه محور به آموزش مسئله محور و مشارکت محور به عنوان یکی از مسیرهای موثر برای ارتقای کیفیت تربیت شناختی دانش آموزان

مسئله اصلی در آموزش معاصر دیگر صرفا انتقال دانش نیست، بلکه ایجاد شرایطی است که دانش آموز بتواند دانش را تحلیل، ارزیابی، بازسازی و در موقعیت های جدید به کار گیرد. در این چارچوب، تفکر انتقادی و خلاقیت دو مولفه بنیادین تربیت شناختی محسوب می شوند. تفکر انتقادی به دانش آموز امکان می دهد میان ادعا و شواهد تمایز بگذارد، استدلال ها را ارزیابی کند، فرض های پنهان را تشخیص دهد و در برابر اطلاعات بدون بررسی تسلیم نشود؛ خلاقیت نیز امکان تولید ایده های متنوع، نگاه متفاوت به مسئله، ترکیب مفاهیم و ارائه راه حل های تازه را فراهم می کند. اهمیت این دو مهارت از آنجا ناشی می شود که مسائل واقعی زندگی معمولا نه پاسخ کاملا از پیش تعیین شده دارند و نه با یک مسیر شناختی حل می شوند.یافته های مورد بررسی نشان می دهند که روش های تدریس فعال و مشارکتی ظرفیت مناسبی برای رشد این مهارت ها دارند، اما این تاثیر از مسیر ساده «فعال بودن دانش آموز» حاصل نمی شود. عامل اصلی، کیفیت درگیری شناختی است. دانش آموز زمانی تفکر انتقادی را تمرین می کند که مجبور باشد دلیل بیاورد، شواهد را مقایسه کند، دیدگاه متفاوتی را بررسی نماید و نتیجه گیری خود را در معرض نقد قرار دهد. به همین ترتیب، خلاقیت زمانی رشد می کند که دانش آموز با مسئله ای روبه رو شود که امکان چند پاسخ داشته باشد و بتواند ایده های مختلف را تولید، ترکیب و اصلاح کند. بنابراین، روش مشارکتی زمانی اثربخش است که فعالیت گروهی را به بستری برای فعالیت شناختی تبدیل کند.