نظام معرفت شناختی قرآن و حدیث در عصر هوش مصنوعی بررسی ظرفیت ها، چالش ها و افق های پیش رو

نظام معرفت شناختی اسلام که بر دو منبع وحیانی قرآن کریم و سنت نبوی استوار است، از دیرباز به عنوان چارچوبی جامع برای تبیین ماهیت علم، اهداف آن و جایگاه انسان در فرایند شناخت مطرح بوده است. در عصر حاضر که هوش مصنوعی به عنوان یکی از مهم ترین دستاوردهای بشری، افق های جدیدی را در حوزه تولید، پردازش و توزیع دانش گشوده است، بازخوانی نظام معرفت شناختی قرآن و حدیث و بررسی نسبت آن با این پدیده نوین، ضرورتی اجتناب ناپذیر می نماید. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای و نرم افزاری، ابتدا به تبیین جایگاه علم و دانش در قرآن کریم و احادیث معصومین(ع) پرداخته و سپس مولفه های اساسی نظام معرفت شناختی قرآنی را شامل منابع معرفت، ابزارهای شناخت، اهداف علم و مراتب آن مورد واکاوی قرار داده است. در ادامه، ظرفیت ها و محدودیت های هوش مصنوعی در حوزه مطالعات قرآنی و حدیثی بررسی شده و چالش های فراروی به کارگیری این فناوری در عرصه معرفت دینی تبیین گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه هوش مصنوعی می تواند ابزاری کارآمد در خدمت تولید علم و تسهیل دسترسی به معارف قرآنی و حدیثی باشد، اما به دلیل ماهیت ظرفیت محور و غیرشهودی آن، هرگز نمی تواند جایگزین معرفت قلبی، فهم عمیق و درک مقام آیات و روایات گردد. در نهایت، پژوهش بر ضرورت تدوین چارچوبی معرفت شناختی برای به کارگیری هوش مصنوعی در حوزه علوم اسلامی با تاکید بر حفظ اصالت معرفت دینی و پاسداشت مراتب شناخت تاکید دارد.