بررسی تاثیر کیفیت ارتباطات مدرسه، احساس شنیده شدن و مشارکت دانش آموزان بر تجربه مثبت از مدرسه

تجربه دانش آموز از مدرسه صرفا حاصل دریافت آموزش رسمی یا ارزیابی موفقیت تحصیلی نیست، بلکه از مجموعه ای از ادراک ها و تعاملات اجتماعی، عاطفی و آموزشی شکل می گیرد که در آن کیفیت ارتباط میان دانش آموز با معلم، همسالان، مدیران و سایر عناصر مدرسه جایگاهی اساسی دارد. در این میان، کیفیت ارتباطات مدرسه، احساس شنیده شدن و مشارکت دانش آموزان سه سازه به هم پیوسته ای هستند که می توانند تعیین کنند دانش آموز مدرسه را به عنوان محیطی حمایتگر و متعلق به خود تجربه کند یا آن را فضایی صرفا رسمی، الزام آور و بیرونی بداند. هدف مقاله حاضر، بررسی تحلیلی و ترکیبی رابطه میان این سه سازه و تجربه مثبت از مدرسه بر پایه پژوهش های فارسی و داخلی است. در این چارچوب، کیفیت ارتباطات مدرسه نه به معنای فراوانی ارتباط، بلکه به کیفیت رابطه، احترام متقابل، حمایت عاطفی و آموزشی، بازخورد، امکان گفت وگو و ادراک عدالت در تعاملات تلقی می شود. احساس شنیده شدن نیز صرفا به دریافت کلام دانش آموز محدود نیست، بلکه مستلزم آن است که دانش آموز احساس کند دیدگاه ها، نیازها و تجربه های او برای بزرگسالان مدرسه معنا دارد و در تصمیم ها و روابط آموزشی انعکاس می یابد. مرور پژوهش ها نشان می دهد این احساس می تواند حلقه واسط میان کیفیت ارتباط و تعلق مدرسه ای باشد؛ زیرا دانش آموز زمانی آمادگی بیشتری برای مشارکت پیدا می کند که در تعاملات مدرسه ارزشمند، محترم و دارای حق اظهارنظر ادراک شود. از سوی دیگر، مشارکت فعال، در شکل رفتاری، شناختی و عاطفی، تنها پیامد کیفیت ارتباطات نیست و می تواند به صورت متقابل تجربه مثبت از مدرسه را بازتولید کند. بررسی شواهد نشان می دهد که جو عاطفی مثبت، حمایت معلم، رابطه مشارکت محور، فرصت بیان نظر و امنیت روانی با افزایش تعلق، انگیزش، سرزندگی تحصیلی و مشارکت مرتبط اند و در مقابل، ارتباط اقتدارگرایانه، ضعف پاسخگویی به صدای دانش آموز و محدود شدن مشارکت می تواند فاصله روانی میان دانش آموز و مدرسه را افزایش دهد. در نهایت، مقاله استدلال می کند که تجربه مثبت از مدرسه را نمی توان پیامد منفرد یک رابطه خوب یا یک برنامه مشارکتی دانست؛ بلکه این تجربه حاصل یک فرایند تعاملی است که در آن ارتباط باکیفیت، شنیده شدن، مشارکت و تعلق یکدیگر را تقویت می کنند.