بررسی عوامل موثر بر بی نظمی آموزشی و راهکارهای ارتقای نظم و مسئولیت پذیری دانش آموزان

بی نظمی آموزشی یکی از مسائل چندعاملی در محیط مدرسه است که آثار آن تنها به برهم خوردن سکوت و نظم ظاهری کلاس محدود نمی شود، بلکه می تواند فرایند یاددهی یادگیری، مشارکت تحصیلی، کیفیت روابط میان معلم و دانش آموز، احساس تعلق به مدرسه و شکل گیری مسئولیت پذیری را نیز تحت تاثیر قرار دهد. رویکردهای ساده انگارانه ای که بی نظمی را صرفا ناشی از ویژگی های فردی دانش آموز می دانند، بخش مهمی از عوامل مرتبط با شیوه تدریس، مدیریت کلاس، ساختار قوانین مدرسه، فضای روانی کلاس، خانواده، انگیزش تحصیلی و توانایی خودتنظیمی را نادیده می گیرند. هدف مقاله حاضر، بررسی تحلیلی عوامل موثر بر بی نظمی آموزشی و تبیین راهکارهایی است که بتوانند نظم را از یک الزام بیرونی به یک قابلیت درونی و پایدار تبدیل کنند. در این مرور، شواهد پژوهش های داخلی درباره مدیریت کلاس، خودکارآمدی معلمان، خودتنظیمی تحصیلی، انگیزش پیشرفت، سبک های فرزندپروری، مهارت های اجتماعی، یادگیری مشارکتی و روش های فعال تدریس در کنار یکدیگر تحلیل شده اند. حاصل این تحلیل نشان می دهد که بی نظمی آموزشی حاصل تعامل چند سطح از عوامل فردی، آموزشی، ارتباطی و محیطی است و نمی توان برای آن یک علت واحد تعیین کرد. در سطح فردی، ضعف در خودتنظیمی، کاهش انگیزش، دشواری در کنترل توجه و ناتوانی در مدیریت رفتار می تواند احتمال رفتارهای نامنظم را افزایش دهد؛ در سطح آموزشی، تدریس یکنواخت، فعالیت های کم معنا، نبود ساختار روشن و مدیریت واکنشی کلاس می تواند زمینه بروز رفتارهای مزاحم را فراهم کند. در سطح ارتباطی نیز کیفیت رابطه معلم و دانش آموز و نحوه اعمال قوانین، در تبدیل نظم به تجربه ای مشارکتی یا تحمیلی نقش تعیین کننده دارد. یافته های پژوهش های داخلی همچنین نشان می دهد که آموزش خودتنظیمی، تقویت مهارت های اجتماعی، یادگیری مشارکتی، روش های فعال تدریس و افزایش شایستگی مدیریت کلاس می توانند به بهبود رفتار و مشارکت دانش آموزان کمک کنند. بر این اساس، ارتقای نظم پایدار زمانی امکان پذیر است که مدرسه به جای تمرکز افراطی بر تنبیه و کنترل، مجموعه ای هماهنگ از پیشگیری، آموزش مهارت، مشارکت دانش آموز، رابطه مثبت، قوانین روشن، پیامدهای منطقی و همکاری خانواده را دنبال کند. در چنین چارچوبی، نظم نه هدفی مستقل، بلکه بخشی از فرایند تربیت دانش آموزانی خودتنظیم، مسئول و مشارکت جو تلقی می شود.