تاثیر تنوع روش های ارائه محتوا، انتخاب مسیر یادگیری و انعطاف آموزشی بر دسترسی عادلانه دانش آموزان به یادگیری

دسترسی عادلانه دانش آموزان به یادگیری را نمی توان صرفا به حضور برابر آنان در کلاس، دریافت یکسان محتوای درسی یا برخورداری مساوی از زمان آموزش تقلیل داد؛ زیرا دانش آموزان از نظر پیش دانسته ها، توانایی های شناختی، سرعت یادگیری، علایق، انگیزش، تجربه های خانوادگی، نیازهای آموزشی و شرایط اجتماعی و فناورانه با یکدیگر تفاوت دارند. در چنین شرایطی، یکسان سازی افراطی روش ارائه محتوا، مسیر یادگیری و زمان بندی آموزش می تواند در ظاهر نشانه برابری باشد، اما در عمل برای بخشی از یادگیرندگان به معنای دسترسی محدودتر به فرصت یادگیری است. مقاله حاضر با رویکرد مروری تحلیلی، رابطه میان سه سازوکار اساسی، یعنی تنوع در ارائه محتوا، امکان انتخاب و تفاوت گذاری در مسیر یادگیری و انعطاف در طراحی و اجرای آموزش، با تحقق دسترسی عادلانه دانش آموزان به یادگیری را بررسی می کند. در این چارچوب، ابتدا تفاوت مفهومی میان برابری و عدالت آموزشی تبیین می شود و سپس نقش طراحی محتوا، رسانه های آموزشی، روش های تدریس فعال، یادگیری ترکیبی و آموزش شخصی سازی شده در کاهش موانع دسترسی بررسی می شود. در ادامه، امکان انتخاب مسیر یادگیری و تقویت یادگیری خودراهبر به عنوان حلقه واسط میان تنوع آموزشی و مشارکت فعال دانش آموز تحلیل می شود و پس از آن، انعطاف در زمان، مکان، توالی و شیوه ارزشیابی به عنوان شرط تکمیل کننده عدالت یادگیری مورد توجه قرار می گیرد. یافته های مرور نشان می دهد که تنوع آموزشی زمانی به عدالت منجر می شود که از سطح افزودن ابزارها و روش های متعدد فراتر رود و در قالب یک طراحی آموزشی منسجم، برای دانش آموزان امکان انتخاب، جبران، تکرار، دریافت بازخورد و استفاده از مسیرهای متناسب با نیاز فراهم کند. در عین حال، شواهد نشان می دهد که انعطاف بدون زیرساخت، توانمندسازی معلم و سازوکارهای حمایتی ممکن است به بازتولید نابرابری منجر شود. برآیند مطالعات بیانگر آن است که عدالت یادگیری بیش از آنکه حاصل «یک روش بهتر» باشد، نتیجه طراحی نظامی چندلایه است که در آن محتوا، روش، مسیر، زمان، ارزشیابی، فناوری و حمایت انسانی در جهت فراهم کردن فرصت واقعی برای یادگیری دانش آموزان هماهنگ می شوند.