بررسی تاثیر تنوع فرصت های یادگیری، فعالیت های انتخابی و تجربه های خارج از کلاس بر رشد همه جانبه دانش آموزان

تحول در نگاه به ماموریت مدرسه موجب شده است که رشد دانش آموز دیگر صرفا با شاخص هایی همچون یادگیری محتوای درسی، نمرات امتحانی و موفقیت در آزمون های شناختی سنجیده نشود، بلکه ابعاد اجتماعی، عاطفی، شخصیتی، هویتی، ارتباطی، خلاقانه و مهارتی نیز در تعریف رشد آموزشی و تربیتی جایگاهی اساسی پیدا کنند. در چنین چارچوبی، تنوع فرصت های یادگیری، امکان انتخاب فعالیت متناسب با علاقه و توانایی فردی و فراهم آوردن تجربه های واقعی خارج از کلاس، از جمله سازوکارهایی هستند که می توانند میان برنامه درسی رسمی و زندگی واقعی دانش آموز پیوند برقرار کنند. مقاله حاضر با رویکردی مروری و تحلیلی، پژوهش های فارسی داخلی مرتبط با فعالیت های فوق برنامه، فعالیت های انتخابی و تجربه های خارج از کلاس را در نسبت با رشد همه جانبه دانش آموزان تلفیق می کند. محور تحلیل بر این پرسش استوار است که آیا و چگونه تنوع موقعیت های یادگیری می تواند دامنه رشد دانش آموز را از موفقیت تحصیلی به سوی مجموعه ای گسترده تر از شایستگی های فردی و اجتماعی هدایت کند.مرور مطالعات نشان می دهد که اثر فعالیت های خارج از کلاس را نمی توان صرفا به «افزایش زمان یادگیری» فروکاست؛ زیرا بخش مهمی از پیامدهای گزارش شده از کیفیت تجربه، میزان مشارکت فعال، امکان انتخاب، کار گروهی، مواجهه با موقعیت های واقعی و دریافت بازخورد از محیط ناشی می شود. شواهد موجود ارتباط میان مشارکت در فعالیت های فوق برنامه و رشد مهارت های اجتماعی، افزایش خودباوری و خودکارآمدی، تقویت خلاقیت، بهبود برخی مولفه های یادگیری و تقویت هویت دانش آموزی را نشان می دهند. در عین حال، یافته ها یکدست نیستند؛ برای نمونه، برخی مطالعات اثر مثبت بر خودکارآمدی را در شرایطی گزارش کرده اند که اثر مستقیم بر عملکرد تحصیلی معنادار نبوده است. این تفاوت نشان می دهد که باید میان پیامدهای نزدیک فعالیت، مانند انگیزش، خودباوری و مشارکت، و پیامدهای دورتر، مانند پیشرفت تحصیلی، تمایز گذاشت.تحلیل تلفیقی مطالعات همچنین آشکار می سازد که «تنوع» به خودی خود اثر تربیتی ایجاد نمی کند. تنوع هنگامی به رشد منجر می شود که با کیفیت طراحی، تناسب با علایق و نیازهای دانش آموز، اختیار در انتخاب، فرصت تعامل، پیوستگی با اهداف تربیتی و دسترسی نسبتا برابر همراه باشد. بر این اساس، فعالیت خارج از کلاس زمانی بخشی معنادار از تجربه مدرسه است که به عنوان محیط مکمل یادگیری و نه برنامه ای حاشیه ای و تزئینی تلقی شود.