طراحی الگوی معلم «مربی ذهن آگاهی» در نظام آموزشی

پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی معلم «مربی ذهن آگاهی» در نظام آموزشی ایران انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، آمیخته (اکتشافی متوالی) بود. جامعه آماری در بخش کیفی شامل خبرگان حوزه های روان شناسی تربیتی، ذهن آگاهی، برنامه ریزی درسی و مدیریت آموزشی بودند که به روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. در بخش کیفی با ۲۲ نفر از خبرگان مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد تا رسیدن به اشباع نظری، و داده ها با استفاده از روش کدگذاری سه مرحله ای باز، محوری و انتخابی بر اساس رویکرد نظریه داده بنیاد تحلیل شدند. در بخش کمی، پرسشنامه محقق ساخته بر اساس یافته های کیفی تدوین شد که روایی صوری آن توسط ۱۰ نفر از خبرگان و روایی سازه آن با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی بررسی شد. پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ (۰/۹۶) و پایایی ترکیبی (بالای ۰/۸۵) محاسبه شد. جامعه آماری در بخش کمی شامل تمامی معلمان، کارشناسان آموزشی و متخصصان برنامه درسی در استان های تهران، اصفهان، فارس، خراسان رضوی و آذربایجان شرقی بود که از میان آنان ۴۸۰ نفر به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. داده ها با استفاده از آزمون تی تک نمونه ای، آزمون کولموگروف-اسمیرنوف و مدل سازی معادلات ساختاری در نرم افزارهای SPSS-۲۶ و SmartPLS-۴ تحلیل شدند. نتایج نشان داد که الگوی معلم مربی ذهن آگاهی از ۶ مولفه اصلی و ۲۸ مولفه فرعی تشکیل شده است. مولفه های اصلی عبارتند از: ۱) شایستگی های فردی-حرفه ای معلم مربی ذهن آگاهی، ۲) شایستگی های پداگوژیکی-آموزشی، ۳) شایستگی های ارتباطی-تعاملی، ۴) شایستگی های تاملی-تاملی، ۵) شایستگی های اخلاقی-معنوی و ۶) شایستگی های سیستمی-سازمانی. نتایج آزمون تی تک نمونه ای نشان داد که هر شش مولفه در سطح معناداری ۰/۰۰۱ و میانگین بالای ۴ از ۵ تایید شدند. شاخص های برازش مدل ساختاری (RMSEA=۰/۰۵۴، CFI=۰/۹۶، TLI=۰/۹۵، χ²/df=۲/۳۱) حاکی از برازش مناسب مدل با داده ها بود. یافته های این پژوهش می تواند به عنوان چارچوبی عملی برای طراحی دوره های تربیت معلم، دوره های ضمن خدمت و تدوین اسناد آموزشی در نظام تعلیم و تربیت کشور مورد استفاده قرار گیرد.