نقش آموزش تصمیم گیری و پیامدشناسی در پیشگیری از انتخاب های پرخطر دانش آموزان

رفتارهای پرخطر دانش آموزان معمولا به صورت مجموعه ای از مشکلات رفتاری توصیف می شوند. در این مقاله همین رفتارها به عنوان زنجیره ای از انتخاب ها بررسی می شوند که در بستر رشدی، هیجانی، خانوادگی و مدرسه ای نوجوان شکل می گیرند. هدف مقاله مرور تحلیلی پژوهش های فارسی درباره این پرسش است که آموزش نظام مند تصمیم گیری و پیامدشناسی تا چه اندازه می تواند احتمال انتخاب های پرخطر را کاهش دهد و از چه سازوکارهایی این کار را می کند. تحلیل حول شش محور سامان یافته است. محور اول نحوه مفهوم پردازی رفتار پرخطر و الگوی مشاهده شده آن در دانش آموزان ایرانی است. محور دوم بنیان های رشدی و هیجانی تصمیم گیری در نوجوانی را بررسی می کند. محور سوم نقش خانواده، ویژگی های شخصیتی و تاب آوری را در کیفیت تصمیم ها می سنجد. محور چهارم مولفه ها و سازوکارهای آموزش تصمیم گیری را تبیین می کند. محور پنجم به پیامدشناسی، افق زمانی و مسئولیت پذیری می پردازد. محور ششم مدرسه، معلم و مشاوره را به مثابه بستر نهادی مداخله بررسی می کند. جمع بندی پژوهش ها نشان می دهد شواهد موجود از نقش سبک های تصمیم گیری، تنظیم هیجان، الگوهای فرزندپروری و تاب آوری در گرایش به رفتار پرخطر حمایت می کنند. همچنین آموزش مهارت های تصمیم گیری، به ویژه شناسایی گزینه ها و ارزیابی پیامدها، از نظر نظری و مرورهای موجود مسیری امیدبخش برای پیشگیری است. با این حال بخش عمده شواهد همبستگی یا مقطعی است و پژوهش های مداخله ای که اثر مستقیم آموزش پیامدشناسی را بر رفتار پرخطر واقعی، با پیگیری بلندمدت، بسنجند اندک اند. مقاله نتیجه می گیرد که آموزش تصمیم گیری در صورتی اثربخش تر خواهد بود که با تنظیم هیجان، مشارکت خانواده و فضای حمایتی مدرسه ترکیب شود و در قالب برنامه ای پیوسته و قابل ارزیابی اجرا گردد.