طراحی مدل مهندسی تفویض تصمیم از مدیران انسانی به عامل های هوش مصنوعی

گسترش سامانه های هوش مصنوعی از ابزارهای پشتیبان تصمیم به عامل هایی که قادر به تحلیل اطلاعات، برنامه ریزی و اجرای مجموعه ای از اقدامات هستند، مسئله تفویض اختیار تصمیم گیری از مدیران انسانی به هوش مصنوعی را به یکی از موضوعات نوظهور مدیریت سازمانی تبدیل کرده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که تصمیم های مدیریتی تحت چه شرایطی می توانند به عامل های هوش مصنوعی تفویض شوند و در چه شرایطی حفظ کنترل انسانی یا استفاده از تصمیم گیری مشترک ضرورت دارد. هدف پژوهش، طراحی یک مدل مفهومی برای مهندسی سطح تفویض تصمیم میان مدیر انسانی و عامل هوش مصنوعی است. پژوهش حاضر از نوع مروری تحلیلی با رویکرد توسعه چارچوب مفهومی است و بر تلفیق ادبیات مرتبط با سطوح اتوماسیون، تصمیم گیری انسان و هوش مصنوعی، همکاری انسان و ماشین، تفویض تصمیم و مدیریت ریسک هوش مصنوعی استوار است. بر پایه تحلیل و تلفیق مفهومی ادبیات بررسی شده، شش معیار شامل ساخت یافتگی تصمیم، شدت پیامد خطا، برگشت پذیری تصمیم، قابلیت ارزیابی عملکرد عامل، ضرورت قضاوت انسانی و الزامات پاسخگویی برای تعیین سطح تفویض پیشنهاد شد. بر این اساس، مدل پیشنهادی چهار سطح «تصمیم انسانی با پشتیبانی هوش مصنوعی»، «تصمیم مشترک انسان و عامل»، «تفویض مشروط با نظارت انسانی» و «تفویض عملیاتی به عامل هوش مصنوعی» را در بر می گیرد. نتایج نشان می دهد توانایی فنی عامل هوش مصنوعی به تنهایی مبنای کافی برای افزایش اختیار آن نیست و سطح تفویض باید متناسب با ویژگی تصمیم، قابلیت ارزیابی عامل، پیامد خطا، نیاز به قضاوت انسانی و الزامات پاسخگویی تعیین شود. مدل پیشنهادی می تواند به عنوان چارچوب اولیه ای برای طراحی و ارزیابی مرز اختیار میان مدیران انسانی و عامل های هوش مصنوعی در سازمان ها مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

عامل های هوش مصنوعی ، تفویض تصمیم ، تصمیم گیری مدیریتی ، همکاری انسان و هوش مصنوعی ، مهندسی تصمیم