طراحی چارچوب ارزیابی تاب آوری قراردادی با رویکرد پیش نگر در مواجهه با اختلالات اجرایی؛ مطالعه موردی مواد ۲۹، ۳۰ و ۳۷شرایط عمومی پیمان ایران

پروژه های ساخت به دلیل ماهیت بلندمدت، چندذینفعی و قرارگرفتن در معرض عدم قطعیت های محیطی و اجرایی، همواره با اختلالاتی مواجه اند و نحوه بازتاب این اختلالات در متن قرارداد، نقش تعیین کننده ای در حفظ تداوم عملکرد پروژه دارد. اگرچه مطالعات پیشین عمدتا پیامدهای ضعف قرارداد را از طریق ادعاها و اختلافات رخ داده بررسی کرده اند، اما کمتر کوشیده اند ظرفیت نهفته در خود متن قرارداد را پیش از بروز این پیامدها ارزیابی کنند و نقش قرارداد به عنوان یکی از مولفه های ساختاری تاب آوری پروژه کمتر مورد بررسی مستقیم قرار گرفته است. نیاز فوری به گنجاندن تاب آوری با هدف حفظ و کاهش آثار رویدادهای پیش بینی نشده بر پروژه ها و ساختارهای قراردادی و تعریف مفهوم تاب آوری قراردادی انگیزه انجام این پژوهش را فراهم کرد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف طراحی چارچوبی برای ارزیابی تاب آوری قراردادی در شرایط عمومی پیمان ایران، بر مواد ۲۹، ۳۰ و ۳۷ به عنوان سه کانون اصلی مواجهه قراردادی با تغییرات، زمان و جریان مالی تمرکز کرده است. این مطالعه با رویکرد مرور نظام مند ادبیات و تحلیل محتوای کیفی هدایت شده انجام شد؛ بدین صورت که پس از جست وجو در پایگاه های ایرانداک، سیویلیکا و Google Scholar و غربالگری بر مبنای معیارهای ورود و خروج، ۱۶ مطالعه باکیفیت نهایی برای استخراج شواهد به کار رفت. سپس با تبدیل مبانی نظری تاب آوری به سه بعد اصلی «پیشگیری و آمادگی»، «جذب شوک و انعطاف پذیری» و «بازیابی و جبران»، مواد منتخب از منظر ظرفیت قراردادی ارزیابی شدند. یافته ها نشان داد شرایط عمومی پیمان در برخی سازوکارهای کنترل، انطباق، جبران و حل اختلاف به صورت بالقوه دارای برخی ظرفیت های اولیه برای مدیریت اختلالات است، اما این ظرفیت ها هنوز به صورت کامل به یک منطق پیش نگر تبدیل نشده اند. از سوی دیگر دارای متنی با ظرفیت نهفته ی تاب آوری متوسط تا نسبتا قوی در برخی حوزه های کلیدی است، اما این ظرفیت در همه ابعاد یکنواخت نیست و در مواردی با ابهام در معیارهای استحقاق، عدم توازن حقوق و تعهدات، و کندی واکنش های اجرایی و مدیریت ضعیف محدود می شود. نتایج پژوهش تاکید می کند که قرارداد باید نه تنها ابزار حل اختلاف پسینی، بلکه ابزاری پیش نگر برای مدیریت اختلالات پروژه باشد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری قراردادی ، شرایط عمومی پیمان ، قرارداد پیش نگر ، تحلیل محتوای کیفی ، مدیریت عدم قطعیت