مکانیسم های شکل گیری تاخیر در ازدواج و تجرد قطعی زنان در شهر تهران: نقش استقلال اقتصادی و تغییر هنجارهای همسرگزینی

تحولات ساختاری، اجتماعی و هنجاری دهه های اخیر، الگوهای سنتی ازدواج را دگرگون ساخته و پدیده تاخیر در سن تاهل و گرایش به تجرد قطعی زنان را به یکی از چالش های مهم جمعیتی در کلان شهرها تبدیل کرده است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین مکانیسم های شکل گیری تاخیر در ازدواج و تجرد قطعی زنان در شهر تهران با تاکید بر نقش استقلال اقتصادی، تغییر هنجارهای همسرگزینی و ادراک عدم قطعیت های اقتصادی-اجتماعی به انجام رسید. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث گردآوری داده ها، توصیفی-همبستگی از نوع پیمایشی بود. جامعه آماری پژوهش را زنان مجرد ۲۵ تا ۴۵ سال ساکن مناطق ۲۲گانه شهر تهران در سال ۱۴۰۳ تشکیل دادند که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای متناسب با حجم، نمونه ای متشکل از ۴۰۰ نفر انتخاب شد. ابزار پژوهش، پرسشنامه محقق ساخته با مقیاس پنج درجه ای لیکرت بود که روایی صوری و محتوایی آن با نظر متخصصان و پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ (۰.۸۹) تایید گردید؛ تحلیل داده ها نیز در نرم افزار SPSS با آزمون های همبستگی پیرسون، رگرسیون خطی چندگانه و تحلیل واریانس صورت گرفت. یافته ها نشان داد که تغییر هنجارهای همسرگزینی (۰.۴۶=β) قوی ترین پیش بین و استقلال اقتصادی (۰.۳۸=β) عامل معنادار بعدی در تبیین تمایل به تعویق ازدواج هستند؛ همچنین ادراک عدم قطعیت ها با نقش کمکی خود، توان تبیین مدل نهایی را به ۴۸.۰ درصد رساند. تحلیل های جمعیت شناختی نیز حاکی از بالاتر بودن معنادار گرایش به تجرد در میان زنان شاغل، ساکنان پهنه شمال پایتخت و گروه های سنی بالای ۳۵ سال بود. در نتیجه، ارتقای عاملیت اقتصادی و تغییر مطالبات هنجاری در تلاقی با عدم قطعیت های معیشتی، هزینه فرصت ازدواج سنتی را افزایش داده و بازنگری در سیاست های حمایتی موازنه بخش کار-زندگی و تسهیلات پایدار رفاهی را به ضرورتی مبرم مبدل ساخته است.

کلیدواژه ها:

تاخیر در ازدواج ، تجرد قطعی ، استقلال اقتصادی زنان ، هنجارهای همسرگزینی.