بررسی تطبیقی مفهوم و کارکرد پوشش سر در ادیان و فرهنگ های شرقی

پوشش سر در تمدن های شرقی، پدیده ای چندوجهی با کارکردهای متقاطع طبقاتی، آیینی، حفاظتی و جنسیتی است که تاریخی بسیار کهن تر از ظهور شریعت های ابراهیمی متاخر دارد. خوانش های معاصر غالبا با فروکاستن این سنت به «تکلیف فقهی یکسان»، تحولات تاریخی و کارکردهای اجتماعی آن را نادیده می گیرند (زروندی، ۱۳۸۶؛ فالس، ۲۰۲۱). این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به بررسی خاستگاه ها، معانی نمادین و ساختار پوشش سر در آیین های هندوئیسم، سیک، بودا، زرتشتی و تمدن های باستانی خاور نزدیک و شبه قاره هند می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که بر خلاف تصور تک بعدی، پوشش در شرق باستان در وهله نخست ابزاری برای تثبیت تمایز طبقاتی و حاکمیت بر حرمت زنان اشرافی بوده (فالس، ۲۰۲۱) و متعاقبا در فرآیند عرفی سازی و نهادینگی مذهبی، به نماد زهد، تسلیم آیینی و هویت دینی تغییر کارکرد داده است. تفاوت بنیادین حجاب اسلامی با سنن بومی شرق نیز در نظام مند شدن آن به صورت تکلیفی شرعی با حدود مشخص و در بسیاری سنت های دیگر، به صورت عرفی، اجتماعی یا نمادین باقی ماندن آن است.

کلیدواژه ها:

حجاب ، پوشش سر ، آواگونتهانا ، گوگهات ، ادیان شرقی ، هندوئیسم ، آیین سیک ، آیین بودا ، زرتشتی گری ، جامعه شناسی دین