تامل بر تجربه زیسته به مثابه بازسازی هویت حرفه ای معلم؛ رویکردی روایی در آموزش و پرورش ایران

توسعه حرفه ای پایدار معلمان یکی از بنیادی ترین چالش های نظام آموزشی معاصر ایران است. بررسی ها نشان می دهند که برنامه های رسمی تربیت معلم همچنان بر انتقال دانش گزاره ای و مهارت های فنی تجویزی تاکید بیش از اندازه دارند و از ظرفیت تجربه زیسته معلمان در فرآیند توسعه حرفه ای غافل مانده اند. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی-تفسیری و با بهره گیری از روایت پژوهی و خودزیست نامه نگاری آموزشی، فرآیند بازسازی هویت حرفه ای معلم را از خلال تامل در تجربه زیسته بررسی می کند. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق نیمه ساختارمند با ۱۵ معلم دارای بیش از ده سال تجربه در مقاطع ابتدایی و متوسطه شهرهای تهران، اصفهان و شیراز، روایت های نوشتاری، و خودزیست نامه آموزشی نیم قرنی نگارنده گردآوری شدند. تحلیل تماتیک شش مرحله ای یافته ها سه مضمون محوری را آشکار کرد: الف)مواجهه فعال با رویدادهای بحرانی کلاس درس و بازقاب بندی شناختی آن ها؛ ب)تامل انتقادی بر ابعاد عاطفی و اخلاقی تدریس و تبدیل درد تجربه شده به اخلاق مراقبت؛ ج) برساخت روایی معنا از تجربیات چالش برانگیز که به دانش عملی شخصی پایدار تبدیل می شود. یافته ها نشان می دهند که هویت حرفه ای معلم نه محصول انباشت تجربه، بلکه برآمده از تامل هدفمند روایتی بر آن تجربه هاست. پیامدهای پژوهش، لزوم بازنگری ساختاری در برنامه های رسمی تربیت معلم به سمت رویکردهایی را نشان می دهد که صدای زیسته معلمان را محور قرار می دهند.

کلیدواژه ها:

هویت حرفه ای معلم ، توسعه حرفه ای ، روایت پژوهی ، تامل در عمل ، دانش عملی شخصی