واکاوی جامعه شناختی پدیده بی تفاوتی و انفعال تحصیلی (Academic Alienation) در دانش آموزان متوسطه اول

پدیده «بی تفاوتی و انفعال تحصیلی» یکی از چالش های بنیادین نظام های آموزشی معاصر در دوره متوسطه اول است که بنیان های اشتیاق یادگیری، عاملیت فردی و دلبستگی به مدرسه را فرسوده می سازد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی جامعه شناختی ریشه ها، بسترها و سازوکارهای زایش بیگانگی تحصیلی در دانش آموزان مقطع متوسطه اول با رویکرد توصیفی-تحلیلی و سنتزپژوهی انتقادی بر پایه نظریه های جامعه شناسی آموزش و پرورش و داده های تجربی انجام شده است. مولفه های کلیدی مورد ارزیابی شامل احساس بی قدرتی، بی معنایی، بی هنجاری و انزوای اجتماعی در پیوند با ساختارهای بوروکراتیک و آزمون محور، بازتولید نابرابری های فرهنگی، سبک های مدیریت کلاسی اقتدارگرایانه و کاهش کارکرد تحرک بخشی آموزش در جامعه هستند. یافته های پژوهش نشان می دهد که بی تفاوتی تحصیلی نه یک نارسایی فردی، بلکه نوعی «مقاومت خاموش» و سازوکار دفاعی روان شناختی-اجتماعی در برابر سرکوب خودمختاری، نادیده گرفتن زیست جهان دیجیتال نوجوانان و عدم تناسب محتوای درسی با نیازهای دنیای واقعی است. حاکمیت روابط قدرت عمودی، حافظه محوری و ارزشیابی های کمی صلب، پیوند عاطفی و شناختی فراگیران را با نهاد مدرسه قطع کرده و به انفعال کلاسی، فرسودگی تحصیلی و ترک تحصیل پنهان منجر می شود. بر این اساس، برون رفت از این بحران مستلزم بازطراحی پارادایم آموزشی به سوی الگوهای دموکراتیک و یادگیری پروژه محور، تقویت عاملیت دانش آموزان در فرایند یادگیری، ارتقای جو عاطفی-حمایتی مدارس و پیوند معنادار سرفصل های درسی با مهارت های زیسته نوجوانان است تا اشتیاق تحصیلی و احساس تعلق به جامعه یادگیرندگان بازآفرینی شود.

کلیدواژه ها:

بی تفاوتی تحصیلی ، بیگانگی از مدرسه ، جامعه شناسی آموزش ، متوسطه اول ، عاملیت دانش آموز ، بازتولید فرهنگی.