از مدیریت دولتی تا حکمرانی مشارکتی: تغییر رویکردها در آموزش عالی

تحولات گسترده اقتصادی، اجتماعی، فناورانه و بین المللی، شیوه اداره و سیاست گذاری نظام های آموزش عالی را با تغییرات اساسی مواجه کرده است. در الگوی سنتی، دولت بازیگر اصلی در تنظیم، تامین مالی، سیاست گذاری و نظارت بر موسسات آموزش عالی بود و دانشگاه ها از استقلال محدودی برخوردار بودند. با پیچیده تر شدن روابط میان دولت، دانشگاه، بازار کار، بخش خصوصی و جامعه مدنی، الگوی حکومت محور به تدریج جای خود را به الگوی حکمرانی داده است. در الگوی جدید، تصمیم گیری و اجرای سیاست ها حاصل تعامل و مشارکت بازیگران متعدد در سطوح مختلف است و دولت بیش از آنکه نقش کنترل کننده مستقیم داشته باشد، به عنوان تنظیم گر، تسهیل گر و هدایت کننده عمل می کند. مقاله حاضر با رویکردی مفهومی تحلیلی، روند تغییر رویکردها در حکمرانی آموزش عالی را بررسی می کند. در این راستا، ابتدا مفهوم حکمرانی آموزش عالی و تفاوت آن با حکومت سنتی تبیین می شود؛ سپس عوامل موثر بر این گذار، از جمله محدودیت های مالی، گسترش سازوکارهای بازار، جهانی شدن، مدیریت نوین دولتی و افزایش نقش ذی نفعان بررسی می شود. همچنین، ابعاد حکمرانی درونی و بیرونی و برخی الگوهای حکمرانی دانشگاهی، از جمله الگوی بوروکراتیک، همیارانه، سیاسی، سایبرنتیک، دولت گرا، هومبولتی و بازارمحور مورد توجه قرار می گیرد. بررسی مباحث نشان می دهد که حکمرانی مشارکتی به معنای حذف نقش دولت نیست، بلکه بیانگر بازتعریف نقش آن و توزیع قدرت و مسئولیت میان بازیگران مختلف آموزش عالی است. بر این اساس، حرکت به سوی حکمرانی مشارکتی می تواند زمینه افزایش استقلال دانشگاهی، پاسخگویی، انعطاف پذیری، شفافیت و هماهنگی میان دانشگاه و محیط اجتماعی را فراهم کند.

کلیدواژه ها:

مدیریت دولتی ، حکمرانی آموزش عالی ، حکمرانی مشارکتی ، حکمرانی درونی ، حکمرانی بیرونی ، دانشگاه.