تحلیل محتوای کتاب های درسی دوره ابتدایی از منظر هویت ملی و ایرانی اسلامی

کتاب های درسی از مهم ترین ابزارهای رسمی نظام تعلیم و تربیت برای انتقال ارزش ها، باورها، دانش فرهنگی و الگوهای هویتی به نسل جدید به شمار می روند. هویت ملی و ایرانی اسلامی نیز از جمله حوزه هایی است که شکل گیری و تقویت آن می تواند در فرآیند تربیت دانش آموزان مورد توجه قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی چگونگی بازنمایی مولفه های هویت ملی و ایرانی اسلامی در محتوای کتاب های درسی دوره ابتدایی انجام شده است. روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی با رویکرد توصیفی تحلیلی است و واحد تحلیل را متن، تصویر، شعر، داستان، فعالیت، تمرین و نمونه های مرتبط با مولفه های هویتی تشکیل می دهد. داده ها بر اساس مجموعه ای از مولفه های فرهنگی، تاریخی، جغرافیایی، زبانی، دینی، اخلاقی، اجتماعی و ملی بررسی و طبقه بندی شدند. یافته ها نشان داد که مولفه های هویت ایرانی اسلامی در بخش قابل توجهی از محتوای کتاب ها حضور دارند، اما میزان و شیوه بازنمایی آن ها در کتاب های مختلف یکسان نیست. زبان و ادبیات فارسی، میراث فرهنگی، سرزمین و جغرافیای ایران، ارزش های اخلاقی و دینی، شخصیت های تاریخی و فرهنگی و مسئولیت پذیری اجتماعی از مهم ترین مولفه های قابل مشاهده بودند. همچنین مشخص شد که بخش قابل توجهی از مفاهیم هویتی به شکل مستقیم ارائه شده و ظرفیت بیشتری برای تبدیل آن ها به تجربه های معنادار، مشارکت اجتماعی و فعالیت های کاوشگرانه وجود دارد. بر اساس یافته ها، هماهنگی بیشتر میان محتوای کتاب ها، تنوع فرهنگی جامعه، تجربه زیسته دانش آموزان و فعالیت های یادگیری می تواند به تقویت کارکرد هویتی برنامه درسی کمک کند.

کلیدواژه ها:

هویت ملی ، هویت ایرانی اسلامی ، کتاب درسی ، تحلیل محتوا ، برنامه درسی ، آموزش و پرورش ، تربیت هویتی