نقش هوش مصنوعی در شکل گیری مدرسه آینده و تغییر الگوی آموزش و پرورش

تحولات شتابان هوش مصنوعی در دهه های اخیر، نظام های آموزشی جهان را با پرسش های بنیادینی درباره ماهیت مدرسه، نقش معلم و الگوی آموزش و پرورش مواجه ساخته و شکل گیری «مدرسه آینده» به یکی از مهم ترین دغدغه های سیاست گذاران، پژوهشگران و معماران آموزشی تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در شکل گیری مدرسه آینده و تغییر الگوی آموزش و پرورش انجام شد. رویکرد پژوهش کیفی و از نوع مرور نظام مند و تحلیل موضوعی بود و پس از جستجو در پایگاه های داخلی و خارجی با کلیدواژه های هوش مصنوعی، مدرسه آینده، آموزش و پرورش، الگوی آموزشی و تحول آموزشی، ۷۰ پژوهش مرتبط انتخاب و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که هوش مصنوعی از پنج مسیر اصلی شامل شخصی سازی یادگیری و تبدیل آموزش یکسان به آموزش متناسب با هر فرد، بازتعریف نقش معلم از انتقال دهنده دانش به تسهیل گر و طراح آموزشی و مربی هوش هیجانی، تحول در محتوا و برنامه درسی از تمرکز بر حفظ اطلاعات به پرورش مهارت های قرن بیست ویکم، تغییر در ساختار و معماری مدرسه از کلاس های ثابت به فضاهای انعطاف پذیر و چندمنظوره، و تحول در ارزشیابی از سنجش پایانی به سنجش فرآیندمحور و مستمر، بر شکل گیری مدرسه آینده اثر می گذارد. تحلیل موضوعی پنج مضمون اصلی را آشکار ساخت که شامل مدرسه به عنوان اکوسیستم یادگیری مادام العمر، معلم به عنوان مربی هوش و اخلاق، برنامه درسی مهارت محور و بین رشته ای، فضای یادگیری انعطاف پذیر و هوشمند، و چالش های اخلاقی و عدالت آموزشی و شکاف دیجیتال بود. یافته ها نشان داد که هوش مصنوعی ظرفیت آن را دارد که آموزش و پرورش را از الگوی صنعتی و یکسان ساز به الگویی انسان محور، شخصی سازی شده و مادام العمر تبدیل کند، اما این تحول نیازمند بازنگری در فلسفه آموزش، تربیت معلمان آینده، تولید محتوای بومی، تامین زیرساخت های عادلانه و تدوین دستورالعمل های اخلاقی است و خطر تقویت نابرابری ها، کاهش تعامل انسانی و وابستگی شناختی به فناوری، از مهم ترین چالش های پیش روی مدرسه آینده محسوب می شود. پژوهش حاضر بر ضرورت طراحی انسان محور فناوری، حفظ نقش تربیتی معلم، و سیاست گذاری مبتنی بر شواهد برای تحقق مدرسه آینده تاکید دارد و بستری برای پژوهش های آینده فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مدرسه آینده ، الگوی آموزش و پرورش ، شخصی سازی یادگیری ، عدالت آموزشی