طراحی فضای آموزشی مبتنی بر روان شناسی محیطی و تاثیر آن بر کاهش اضطراب امتحان و بهبود عملکرد یادگیری دانش آموزان

اضطراب امتحان یکی از شایع ترین مشکلات روان شناختی در میان دانش آموزان است که می تواند عملکرد تحصیلی، سلامت روانی و کیفیت زندگی آنان را تحت تاثیر قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی طراحی فضای آموزشی مبتنی بر روان شناسی محیطی و تاثیر آن بر کاهش اضطراب امتحان و بهبود عملکرد یادگیری دانش آموزان انجام شد. روش پژوهش شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پایه دهم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود. با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۲۴۰ دانش آموز انتخاب و به دو گروه آزمایش (۱۲۰ نفر) و کنترل (۱۲۰ نفر) تقسیم شدند. گروه آزمایش طی دوازده هفته در فضاهای آموزشی بازطراحی شده مبتنی بر اصول روان شناسی محیطی شامل نور طبیعی، رنگ های آرام، تهویه مناسب، آکوستیک مطلوب، فضای سبز، انعطاف پذیری فضا و فضاهای شخصی سازی شده آموزش دیدند، در حالی که گروه کنترل در فضاهای سنتی ادامه دادند. ابزار گردآوری داده ها شامل مقیاس اضطراب امتحان ساراسون (۱۹۷۵) با پایایی ۰/۸۸، آزمون پیشرفت تحصیلی با پایایی ۰/۸۹ و مقیاس بهزیستی روان شناختی در محیط مدرسه با پایایی ۰/۸۴ بود. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که طراحی فضای آموزشی مبتنی بر روان شناسی محیطی موجب کاهش معنادار اضطراب امتحان و بهبود عملکرد یادگیری دانش آموزان شد. بیشترین اثر بر کاهش اضطراب امتحان با مجذور اتا ۰/۲۴ و بهبود عملکرد یادگیری با مجذور اتا ۰/۲۱ مشاهده شد. همچنین بهزیستی روان شناختی با مجذور اتا ۰/۱۸ و خودکارآمدی تحصیلی با مجذور اتا ۰/۱۶ تحت تاثیر قرار گرفتند. تحلیل موضوعی نشان داد که نور طبیعی، رنگ های آرام و فضای سبز، آرامش و تمرکز را افزایش داده و تهویه مناسب و آکوستیک مطلوب، خستگی و حواس پرتی را کاهش داده است. همچنین مشخص شد که انعطاف پذیری فضا و فضاهای شخصی سازی شده، حس کنترل و مالکیت را تقویت کرده و از این طریق اضطراب را کاهش می دهند. یافته ها بر اهمیت طراحی آگاهانه فضاهای آموزشی به عنوان یک مداخله روان شناختی تاکید دارد و بستری برای سیاست گذاری مبتنی بر شواهد در حوزه معماری آموزشی فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

روان شناسی محیطی ، طراحی فضای آموزشی ، اضطراب امتحان ، عملکرد یادگیری ، معماری مدارس