نقش طراحی معماری مدارس در بهبود فرایند یادگیری فعال دانش آموزان: رویکردی مبتنی بر نظریه های آموزش وپرورش نوین

یادگیری فعال به عنوان رویکردی که بر مشارکت مستقیم، تعامل و ساخت فعال دانش توسط یادگیرنده تاکید دارد، نیازمند فضایی است که فراتر از کلاس های سنتی و ثابت، امکان تحرک، تعامل، کاوش و انعطاف را فراهم کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش طراحی معماری مدارس در بهبود فرایند یادگیری فعال دانش آموزان با رویکردی مبتنی بر نظریه های آموزش وپرورش نوین انجام شد. رویکرد پژوهش کیفی و از نوع تحلیل محتوای استقرایی مبتنی بر مرور نظام مند و مصاحبه بود. در بخش مرور نظام مند، ۷۲ پژوهش داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ با کلیدواژه های معماری مدارس، یادگیری فعال، طراحی فضای آموزشی و نظریه های یادگیری تحلیل شدند. در بخش میدانی، ۲۶ مصاحبه نیمه ساختاریافته با معلمان، مدیران و معماران آموزشی انجام و با روش تحلیل موضوعی براون و کلارک (۲۰۰۶) بررسی شد. یافته ها نشان داد که طراحی معماری مدارس از شش طریق بر یادگیری فعال اثر می گذارد: فراهم سازی انعطاف پذیری فضایی برای بازآرایی مبلمان و تغییر چیدمان متناسب با فعالیت ها؛ ایجاد فضاهای چندمنظوره برای کار گروهی، پروژه محوری و یادگیری فردی؛ تسهیل شفافیت بصری و ارتباط میان فضاهای داخلی و خارجی؛ تامین نور طبیعی، تهویه مناسب و آکوستیک مطلوب برای کاهش بار شناختی؛ ادغام فضاهای سبز و فضاهای بازیابی توجه؛ و ایجاد فضاهای شخصی سازی شده برای تقویت حس مالکیت و تعلق. تحلیل موضوعی چهار مضمون اصلی را آشکار ساخت: «فضا به عنوان معلم سوم»، «انعطاف پذیری به عنوان پیش شرط یادگیری فعال»، «شفافیت و ارتباط به عنوان بستر تعامل»، و «طبیعت و بازیابی توجه». یافته ها نشان داد که مدارس با معماری باز، چندمنظوره و دارای فضاهای سبز، سطوح بالاتری از مشارکت، تعامل و خودکارآمدی دانش آموزان را نشان می دهند. همچنین مشخص شد که طراحی معماری، زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که با نظریه های یادگیری فعال مانند ساخت گرایی، یادگیری اجتماعی و یادگیری موقعیتی هماهنگ باشد و معلمان در استفاده خلاقانه از فضا توانمند شوند. پژوهش حاضر بر ضرورت بازنگری در طراحی مدارس به عنوان یک راهبرد مداخله ای برای تحول آموزشی تاکید دارد و بستری برای سیاست گذاری مبتنی بر شواهد در حوزه معماری آموزشی فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

معماری مدارس ، یادگیری فعال ، طراحی فضای آموزشی ، نظریه های آموزش وپرورش نوین ، محیط یادگیری