تاثیر روش تدریس مبتنی بر حل مسئله بر توانایی تفکر انتقادی و حل مسئله دانش آموزان

پرورش تفکر انتقادی و توانایی حل مسئله، از مهم ترین اهداف نظام های آموزشی قرن بیست ویکم محسوب می شود، زیرا دانش آموزان در دنیای پیچیده امروز با مسائل متعدد و متنوعی مواجه هستند که حل آن ها نیازمند توانایی تحلیل، ارزیابی، استدلال و تصمیم گیری است. روش تدریس مبتنی بر حل مسئله به عنوان یکی از رویکردهای فعال و دانش آموزمحور، ظرفیت آن را دارد که این مهارت ها را تقویت کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر روش تدریس مبتنی بر حل مسئله بر توانایی تفکر انتقادی و حل مسئله دانش آموزان انجام شد. روش پژوهش شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پایه دهم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود. با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۲۴۰ دانش آموز انتخاب و به دو گروه آزمایش (۱۲۰ نفر) و کنترل (۱۲۰ نفر) تقسیم شدند. گروه آزمایش طی شانزده هفته با روش تدریس مبتنی بر حل مسئله آموزش دیدند که شامل مواجهه با مسائل واقعی و پیچیده، تحلیل و تعریف مسئله، تولید راه حل های متعدد، ارزیابی گزینه ها و انتخاب راه حل بهینه بود. گروه کنترل با روش های سنتی ادامه دادند. ابزار گردآوری داده ها شامل آزمون تفکر انتقادی کالیفرنیا با پایایی ۰/۸۸، آزمون حل مسئله با پایایی ۰/۸۵ و پرسشنامه خودکارآمدی حل مسئله با پایایی ۰/۸۴ بود. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که روش تدریس مبتنی بر حل مسئله موجب افزایش معنادار توانایی تفکر انتقادی و حل مسئله دانش آموزان شد. بیشترین اثر بر مهارت حل مسئله با مجذور اتا ۰/۲۷ و تفکر انتقادی با مجذور اتا ۰/۲۴ مشاهده شد و خودکارآمدی حل مسئله با مجذور اتا ۰/۲۱ تحت تاثیر قرار گرفت. تحلیل موضوعی چهار مضمون اصلی را آشکار ساخت که شامل مواجهه با مسائل واقعی و معنادار، تقویت مهارت های تحلیل و استدلال، پرورش خلاقیت در تولید راه حل، و تقویت خودکارآمدی و پایداری در مواجهه با چالش بود. یافته ها نشان داد که روش تدریس مبتنی بر حل مسئله با ایجاد درگیری فعال شناختی، فراهم سازی فرصت تحلیل و ارزیابی، و تشویق به تفکر خلاق، تفکر انتقادی و توانایی حل مسئله را تقویت می کند. پژوهش حاضر بر ضرورت آموزش معلمان در طراحی و اجرای مسائل چالش برانگیز، اصلاح نظام ارزشیابی، و ایجاد فرهنگ تفکر و پرسشگری در مدارس تاکید دارد و بستری برای سیاست گذاری مبتنی بر شواهد فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

روش تدریس مبتنی بر حل مسئله ، تفکر انتقادی ، حل مسئله ، خودکارآمدی ، یادگیری فعال