یادگیری بدون ترس از نمره؛ آیا می توان انگیزه درونی را جایگزین فشار کرد؟

نمره یکی از قدیمی ترین و رایج ترین ابزارهای سنجش پیشرفت تحصیلی در نظام های آموزشی است؛ اما هنگامی که نمره از یک ابزار سنجش به هدف اصلی یادگیری تبدیل می شود، ممکن است معنای واقعی آموزش تحت الشعاع قرار گیرد. بسیاری از دانش آموزان به جای آنکه برای فهمیدن، کشف کردن، حل مسئله و رشد توانایی های خود تلاش کنند، به تدریج یاد می گیرند که هدف اصلی مدرسه کسب نمره بالاتر، سبقت گرفتن از دیگران و جلوگیری از شکست است. در چنین شرایطی، فشار بیرونی می تواند رفتار تحصیلی را برای مدتی فعال نگه دارد، اما الزاما به شکل گیری علاقه پایدار، خودراهبری و انگیزه درونی منجر نمی شود. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی به بررسی امکان جایگزینی تدریجی فشار نمره با انگیزش درونی می پردازد. در این مقاله ابتدا مفهوم یادگیری بدون ترس و نسبت آن با نمره و ارزشیابی بررسی می شود، سپس تفاوت انگیزش درونی و بیرونی و نقش نیازهای روان شناختی دانش آموزان بر اساس نظریه خودتعیین گری تبیین می گردد. در ادامه، آثار روان شناختی و آموزشی نمره محوری، نقش معلم، شیوه های ارزشیابی، بازخورد، اختیار، احساس شایستگی، ارتباط اجتماعی و مشارکت دانش آموز در شکل گیری انگیزه درونی تحلیل می شود. همچنین تاکید می شود که مسئله، حذف کامل نمره نیست، بلکه تغییر جایگاه آن در فرایند یادگیری است. نتیجه مقاله نشان می دهد که مدرسه می تواند با کاهش وابستگی انگیزه به پاداش و تنبیه، استفاده از بازخوردهای توصیفی، ایجاد فرصت انتخاب، طراحی تکالیف معنادار، توجه به پیشرفت فردی و تبدیل خطا به فرصت یادگیری، زمینه رشد انگیزش درونی را فراهم کند. در این رویکرد، نمره از «هدف یادگیری» به «یکی از شواهد یادگیری» تبدیل می شود و دانش آموز به تدریج می آموزد که ارزش یادگیری فراتر از عددی است که در کارنامه ثبت می شود.

کلیدواژه ها:

یادگیری بدون ترس ، نمره ، انگیزش درونی ، انگیزش تحصیلی ، ارزشیابی ، خودتعیین گری ، دانش آموز ، معلم