نقش محیط یادگیری هوشمند در ایجاد کلاس درس پویا، تعاملی و دانش آموزمحور

کلاس درس سنتی با ساختار معلم محور، انتقال یک طرفه دانش و نقش منفعل دانش آموز، در پاسخگویی به نیازهای یادگیرندگان قرن بیست ویکم ناتوان مانده و ضرورت گذار به کلاس های پویا، تعاملی و دانش آموزمحور به یکی از اولویت های اصلی نظام های آموزشی تبدیل شده است. محیط یادگیری هوشمند به عنوان تلفیقی از فناوری های نوین، طراحی فضای انعطاف پذیر و رویکردهای آموزشی فعال، ظرفیت آن را دارد که این گذار را تسهیل کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش محیط یادگیری هوشمند در ایجاد کلاس درس پویا، تعاملی و دانش آموزمحور انجام شد. رویکرد پژوهش ترکیبی با طرح اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، ۲۰ مصاحبه نیمه ساختاریافته با معلمان، مدیران و متخصصان طراحی آموزشی انجام و با روش تحلیل موضوعی بررسی شد. در بخش کمی، ۲۸۰ دانش آموز پایه دهم و یازدهم شهر تهران با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش طی شانزده هفته در محیط های یادگیری هوشمند شامل کلاس های انعطاف پذیر، فناوری های تعاملی، سامانه های مدیریت یادگیری، محتوای دیجیتال و ابزارهای همکاری آنلاین آموزش دیدند و گروه کنترل در کلاس های سنتی ادامه دادند. ابزار گردآوری داده ها شامل مقیاس پویایی کلاس، مقیاس تعامل کلاسی، مقیاس دانش آموزمحوری و مقیاس مشارکت یادگیرنده بود. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که محیط یادگیری هوشمند موجب افزایش معنادار پویایی کلاس، تعامل کلاسی، دانش آموزمحوری و مشارکت یادگیرنده شد. بیشترین اثر بر تعامل کلاسی با مجذور اتا ۰/۲۸ و پویایی کلاس با مجذور اتا ۰/۲۵ مشاهده شد و دانش آموزمحوری با مجذور اتا ۰/۲۳ و مشارکت یادگیرنده با مجذور اتا ۰/۲۱ تحت تاثیر قرار گرفتند. تحلیل موضوعی پنج مضمون اصلی را آشکار ساخت: «انعطاف پذیری فضایی و چندمنظوره بودن کلاس»، «فناوری به عنوان تسهیل گر تعامل»، «جابه جایی نقش معلم از محور به تسهیل گر»، «مشارکت فعال و مسئولیت پذیری دانش آموز» و «نیاز به آموزش و پشتیبانی مستمر». یافته ها نشان داد که محیط یادگیری هوشمند با فراهم سازی امکان بازآرایی فضا، تعامل چندجانبه، دسترسی به منابع متنوع و شخصی سازی یادگیری، کلاس درس را از فضایی یکنواخت و معلم محور به محیطی پویا، تعاملی و دانش آموزمحور تبدیل می کند. پژوهش حاضر بر ضرورت بازطراحی فضاهای آموزشی، آموزش معلمان، تامین زیرساخت های فناورانه و اصلاح نظام ارزشیابی تاکید دارد و بستری برای سیاست گذاری مبتنی بر شواهد فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

محیط یادگیری هوشمند ، کلاس درس پویا ، تعامل کلاسی ، دانش آموزمحوری ، فناوری آموزشی